Langdurig ziek: psychische klachten leggen je gemiddeld 63 dagen plat

Ruim 900.000 mensen staan momenteel langdurig langs de kant door ziekte of arbeidsongeschiktheid. Dat zijn er 10% meer dan in 2022, terwijl het aantal werkenden in diezelfde periode met slechts 4% groeide. De oorzaak verschuift: psychische klachten zoals stress, overspanning en burn-out zijn steeds vaker de reden dat iemand maanden thuiszit. En als jij uitvalt, duurt het veel langer dan je misschien denkt.

Hoe lang ben je eigenlijk weg?

Gemiddeld verzuim je in 2024 ruim drie weken: circa 17 werkdagen, blijkt uit cijfers van het CBS. Dat klinkt beheersbaar, maar het gemiddelde wordt omhooggetrokken door de lange trajecten. Bij psychische klachten, de categorie die het snelst groeit, is de gemiddelde uitval circa 63 dagen. Dat is bijna drie maanden.

Het totale ziekteverzuimpercentage onder werknemers stond in 2024 op 5,2%, iets lager dan het jaar ervoor. Maar de ogenschijnlijke daling is bedrieglijk. Tien jaar geleden schommelde dat percentage nog rond de 3,8%. Het ligt dus fors hoger dan een decennium terug. En het tweede kwartaal van 2025 liet vergeleken met dezelfde periode een jaar eerder alweer een lichte stijging zien.

Ruim een kwart tot 30% van alle verzuimdagen hangt samen met stress of mentale klachten. Dat maakt psychische problematiek veruit de zwaarste categorie, niet alleen in duur maar ook in aandeel.

Wat er gebeurt als je langdurig uitvalt

Als werknemer heb je bij ziekte recht op doorbetaling van je loon: in Nederland zijn werkgevers verplicht tot twee jaar lang te betalen, minimaal 70% van je salaris (bij cao soms meer). Klinkt als een vangnet, en dat is het ook. Maar het is geen passief proces.

Vanaf de eerste ziektedag begint een geregisseerde klok te tikken. Je werkgever schakelt een bedrijfsarts in, die elke zes weken opnieuw kijkt naar wat je nog wel kunt. In week zes of acht volgt een probleemanalyse: een formele beschrijving van je situatie. Daarna komt een plan van aanpak, gezamenlijk opgesteld. Vervolgens wordt periodiek getoetst of er aangepast werk binnen het bedrijf mogelijk is, de zogeheten eerste spooractiviteiten. Als dat na een jaar niet lukt, start tweede spoor: re-integratie bij een andere werkgever.

Dat klinkt gestructureerd, maar in de praktijk is dit traject voor veel werknemers belastend. Zeker bij psychische klachten, waarbij de terugkeer naar werk soms juist sneller gaat als er even helemaal geen druk is. De combinatie van regelmatige herbeoordelingen, het gevoel dat je voortdurend moet bewijzen hoe ziek je bent, en meningsverschillen over wat je wel of niet kunt, leidt in lange trajecten regelmatig tot spanning. Veel van die conflicten, over re-integratie, loondoorbetaling of het oordeel van de bedrijfsarts, blijven buiten de officiële statistieken.

Waarom lange trajecten vaker uitlopen op conflict

Hoe langer een traject duurt, hoe groter de kans op een impasse. De belangen lopen uiteen. De werkgever betaalt door en wil vooruitgang zien. De werknemer voelt zich misschien nog niet klaar om terug te keren, of heeft twijfels over of zijn of haar functie na terugkeer nog hetzelfde zal zijn.

Bij psychische klachten speelt dit extra sterk. Herstel is niet lineair. Er zijn goede en slechte weken. Dat maakt het lastig om te bepalen wanneer iemand "genoeg" hersteld is voor re-integratieactiviteiten. Als werkgever en werknemer het niet eens zijn over de belastbaarheid, kan het UWV worden gevraagd een deskundigenoordeel te geven. Dat is formeel maar kan de relatie verder onder druk zetten.

Na twee jaar eindigt de loondoorbetalingsplicht en volgt een WIA-beoordeling door het UWV: ben je voor meer dan 35% arbeidsongeschikt? Dan kom je mogelijk in aanmerking voor een uitkering. Maar dat punt bereiken betekent ook dat het re-integratietraject niet heeft gewerkt.

Ook voor kleine werkgevers is het zwaar

De keerzijde van dit systeem is zichtbaar bij kleine werkgevers. Rosanne Boermans (35), eigenaar van Uitgeverij LAMBO, zag twee van haar vier werknemers langdurig uitvallen. Zij verwoordde het treffend: "Een werknemer kiest er natuurlijk niet voor om ziek te worden, en de impact op diens leven is groot. Maar de impact op zo'n piepklein bedrijf als het mijne is ook groot."

Erik Ziengs (65), voorzitter van brancheorganisatie Ondernemend Nederland (ONL), stelde het nog scherper: "Het kan een kleine ondernemer de kop kosten als een werknemer zich langdurig ziek meldt, maar wel twee jaar lang op de payroll blijft staan."

De kosten bij langdurig verzuim lopen voor werkgevers snel op: twee jaar loondoorbetaling, plus elke zes weken een factuur voor de bedrijfsarts, plus de kosten voor vervanging of het herverdelen van werk.

Wat staat er op de politieke agenda?

Het coalitieakkoord benoemt het probleem. Het kabinet wil de loondoorbetalingsplicht voor werkgevers aanpassen, maar concrete stappen zijn nog niet uitgewerkt. Hoe die aanpassing eruitziet en wanneer die ingaat, is op dit moment onduidelijk.

Voor werknemers verandert er voorlopig dus niets aan de huidige regels: twee jaar loondoorbetaling, een geregisseerd re-integratietraject, en een UWV-beoordeling als het traject niet slaagt.

Wat volgt

Het CBS publiceert periodiek nieuwe ziekteverzuimcijfers. De eerstvolgende update zal laten zien of de lichte stijging uit het tweede kwartaal van 2025 zich heeft doorgezet. De uitwerking van de kabinetsplannen rondom de loondoorbetalingsplicht wordt verwacht later in 2026.

Bronnen: CBS (ziekteverzuimstatistiek), ONL (Ondernemend Nederland)

Dit artikel is uitsluitend bedoeld ter informatie en vormt geen financieel, beleggings- of fiscaal advies. Today in Finance is geen beleggingsonderneming en beschikt niet over een vergunning als bedoeld in de Wet op het financieel toezicht (Wft). Raadpleeg altijd een gekwalificeerd financieel adviseur voordat je financiële beslissingen neemt. Today in Finance is niet aansprakelijk voor beslissingen genomen op basis van deze informatie.