Energiecrisis raakt niet iedereen gelijk: lage inkomens verliezen tot 6% koopkracht
Circa 300.000 huishoudens verliezen tot 6% koopkracht door de energiecrisis, terwijl de gemiddelde Nederlander onder 1% blijft.
Circa 300.000 huishoudens in Nederland dreigen tot 6% van hun koopkracht te verliezen door de huidige energiecrisis. De gemiddelde Nederlander merkt er dit jaar minder dan 1% van. Dat verschil is niet toevallig: het vertelt alles over wie er woont, hoe geïsoleerd dat huis is, en hoeveel kilometers er dagelijks gereden moeten worden.
Wie verliest hoeveel?
Het Centraal Planbureau (CPB) heeft de klap doorgerekend en de uitkomsten zijn opmerkelijk scheef. Hoe lager je inkomen, hoe harder de energiecrisis je raakt, en de kloof met de gemiddelde Nederlander is groot.
| Inkomensgroep | Verwacht koopkrachtverlies |
|---|---|
| Laag inkomen | Tot 6% |
| Tot en met modaal | Tot 4% |
| Gemiddelde Nederlander | Minder dan 1% |
Ter vergelijking: 4% koopkrachtverlies bij een modaal inkomen van ongeveer €40.000 bruto betekent dat je netto zo'n €1.000 tot €1.200 per jaar minder te besteden hebt. Voor iemand met een laag inkomen, die al weinig buffer heeft, is dat een enorme aanslag op het maandbudget.
Waarom is het verschil zo groot?
De verklaring zit in drie factoren die bij lage inkomens vaker samen voorkomen.
Slechte isolatie, hoog gasverbruik
Mensen met lagere inkomens wonen vaker in slecht geïsoleerde woningen. Denk aan oude huurwoningen met enkel glas, zonder spouwmuurisolatie, met een verouderde cv-ketel. Zo'n woning verbruikt aanzienlijk meer aardgas dan een goed geïsoleerde woning van vergelijkbare grootte. En als de gasprijs stijgt, betalen zij dat extra verbruik ook extra. Een hogere gasprijs snijdt bij een slecht geïsoleerde woning letterlijk harder in dan bij een woning met zonnepanelen en vloerverwarming.
Hoge brandstofkosten en lange ritten
De tweede groep die het CPB noemt, zijn mensen met een laag inkomen die veel kilometers moeten maken, bijvoorbeeld voor woon-werkverkeer. Wie in de randstad woont en werkt, kan vaak de fiets of de ov-kaart pakken. Maar wie op het platteland woont en dagelijks 40 kilometer heen en weer rijdt naar zijn of haar werk, heeft weinig alternatieven. Als de benzine- of dieselprijs stijgt, eet dat direct een groter deel van het inkomen weg, simpelweg omdat benzine een grotere post is op het totale budget.
Weinig buffer om op te vangen
Daar komt bij dat lage inkomens minder ruimte hebben om een hogere energierekening op te vangen via spaargeld of door ergens anders te bezuinigen. Mensen met hogere inkomens kunnen een tijdelijk hogere energierekening wegschrijven als "dure maand". Voor een huishouden dat elke euro omkeert, is dat niet zo simpel.
Wat doet het kabinet wel en niet?
De discussie in de Tweede Kamer spitste zich toe op de brandstofprijzen. Meerdere partijen pleitten voor een tijdelijke accijnsverlaging aan de pomp, naar het voorbeeld van wat Duitsland eerder deed. Het kabinet koos daar niet voor.
Het CPB onderschrijft die keuze: een algemene accijnsverlaging kost onevenredig veel geld ten opzichte van het beperkte effect, omdat het voordeel ook terechtkomt bij mensen die het minder hard nodig hebben.
Wat het kabinet wél deed: de kilometervergoeding voor woon-werkverkeer is uitgebreid, wat mensen die ver moeten rijden iets compenseert. Vanaf 1 juli gaat de wegenbelasting voor ondernemers met een grijs kenteken omlaag, en voor vrachtwagens wordt die tijdelijk op nul gezet.
Het zijn maatregelen die gericht zijn, maar die niet de volle klap opvangen voor de 300.000 huishoudens die het hardst worden geraakt.
Hoe lang duurt dit nog?
De macro-economische scenario's van De Nederlandsche Bank laten zien dat de economische effecten van de energiecrisis afhangen van de duur van het conflict in de Golfregio. Sinds de aankondiging van een akkoord tussen Iran en de VS zijn olie- en gasprijzen gedaald. Dat is goed nieuws, maar zelfs als de aanvoer via de Straat van Hormuz volledig normaliseert, blijven de effecten van de crisis nog een tijd merkbaar, aldus DNB.
Met andere woorden: de pijn is niet morgen voorbij. En voor de 300.000 huishoudens die al op de grens van hun budget zitten, is elk extra maand met hoge energiekosten er één te veel.
Wat volgt?
Per 1 juli treden de nieuwe wegenbelastingmaatregelen voor ondernemers in werking. Of het kabinet verdere steun overweegt voor de meest kwetsbare huishoudens, hangt mede af van hoe de energieprijzen zich de komende maanden ontwikkelen en hoe lang het Golf-conflict doorwerkt in de Nederlandse economie. De CPB-raming wordt in de komende maanden bijgesteld als er meer duidelijkheid is over het scenario.
Bronnen: CPB (Centraal Planbureau), DNB (De Nederlandsche Bank)
Dit artikel is uitsluitend bedoeld ter informatie en vormt geen financieel, beleggings- of fiscaal advies. Today in Finance is geen beleggingsonderneming en beschikt niet over een vergunning als bedoeld in de Wet op het financieel toezicht (Wft). Raadpleeg altijd een gekwalificeerd financieel adviseur voordat je financiële beslissingen neemt. Today in Finance is niet aansprakelijk voor beslissingen genomen op basis van deze informatie.
