De digitale euro: waarom Europa af wil van Amerikaanse betaalnetwerken

Als je vandaag in Amsterdam, Parijs of Rome met je bankpas betaalt, loopt die transactie hoogstwaarschijnlijk via een Amerikaans netwerk. Visa of Mastercard verwerkt de betaling, stuurt de data door en rekent de bijbehorende kosten in. Europa produceert de euro, maar heeft de infrastructuur waarmee die euro van hand tot hand gaat grotendeels uitbesteed aan bedrijven buiten haar grenzen. Dat is precies het probleem dat de ECB nu met de digitale euro wil oplossen.

Twee derde van de kaartbetalingen, niet in Europese handen

De omvang van de afhankelijkheid is groter dan veel mensen beseffen. Bijna twee derde van alle kaarttransacties in de eurozone wordt verwerkt door internationale kaartnetwerken, zo blijkt uit het ECB-rapport over kaartschema's en -verwerkers van februari 2025. Daarmee bedoelt de ECB in de praktijk: Visa en Mastercard, beide Amerikaanse bedrijven.

Nog schrijnender is de situatie als je inzoomt op individuele landen. Van de 21 eurozonelanden hebben er 15 geen binnenlandse betaaloplossing die in winkels een marktaandeel van meer dan 10% haalt. Er is simpelweg geen volwaardig Europees alternatief voor het overgrote deel van de bevolking.

Piero Cipollone, lid van de directie van de ECB, zette dit donderdag uiteen tijdens een policy breakfast van denktank I-Com in Rome. Zijn boodschap was ongebruikelijk direct voor een centrale bankier: de strategische autonomie en weerbaarheid van Europa in dagelijkse betalingen is net zo urgent als op elk ander gebied van kritieke infrastructuur.

Wat is de digitale euro precies?

De digitale euro is geen cryptovaluta en geen nieuw betaalbedrijf. De ECB omschrijft het als een digitale vorm van contant geld: publiek geld, uitgegeven door de centrale bank, dat ook online en in apps gebruikt kan worden. Net zoals een bankbiljet van twintig euro een vordering op de centrale bank is, zou een digitale euro dat ook zijn.

Dat onderscheid met commercieel geld is wezenlijk. Als je betaalt met een betaalapp of bankpas, gebruik je commercieel bankgeld: geld dat een private bank voor jou aanhoudt. De digitale euro zou publiek geld zijn, zonder private tussenschakel voor de basishandeling van betalen.

De ECB formuleert drie kernprincipes. Ten eerste: toegang tot publiek geld behouden nu betalingen massaal naar online verschuiven. Ten tweede: de digitale euro als aanvulling op contant geld, nadrukkelijk niet als vervanging. Ten derde: keuzevrijheid, de mogelijkheid om overal en altijd te kunnen betalen, ongeacht de situatie.

Italië illustreert waarom dat tweede punt politiek gevoelig ligt. ECB-data uit de SPACE-studie (Study on the payment attitudes of consumers in the euro area) laten een sterke verschuiving zien naar online betalingen in Italië tussen 2019 en 2024, zowel in aantal als in waarde. Naarmate contant geld minder wordt gebruikt, groeit de vraag of publiek geld überhaupt nog een rol speelt in het dagelijkse leven. De digitale euro is het antwoord van de ECB op die vraag.

Het strategische argument: autonomie als urgentie

De ECB kiest bewust voor de taal van strategische autonomie, een begrip dat in Europese beleidsdiscussies de afgelopen jaren sterk aan betekenis heeft gewonnen. De gedachte is eenvoudig: wie de betaalinfrastructuur beheert, heeft invloed op de financiële soevereiniteit van een continent.

Dat is geen hypothetisch risico. Als een Europees conflict met de Verenigde Staten of een verstoring bij een van de twee grote kaartnetwerken ertoe zou leiden dat transacties worden vertraagd of geweigerd, heeft Europa op dit moment weinig alternatief. Een digitale euro die door Europese infrastructuur loopt, zou dat veranderen.

Cipollone positioneerde de digitale euro in die context: kritieke betaalinfrastructuur verdient dezelfde bescherming als andere kritieke infrastructuur. Voor een centrale bank is dat een opmerkelijk geopolitiek statement.

De tijdlijn: wetgeving eerst, uitrol richting 2029

De digitale euro bestaat op dit moment nog niet. Wat er wel is: een politiek mandaat en een technische voorbereiding in volle gang.

Het Europees Parlement stemde in februari 2026 voor de creatie van de digitale euro en omschreef het als essentieel voor de monetaire soevereiniteit van de EU. Maar stemmen vóór is niet hetzelfde als invoeren. Wetgeving van de Europese Commissie, goedgekeurd door het Europees Parlement, is nog nodig voordat de digitale euro daadwerkelijk kan worden gecreëerd en uitgerold.

Ondertussen zet de ECB de technische voorbereiding voort. Eind 2026 moet Pontes live gaan, een interoperabel Europees systeem dat bestaande digitale ledger-infrastructuren verbindt. Op langere termijn werkt de ECB aan Appia, een geïntegreerd systeem voor digitale kapitaalmarkten. De bredere uitrol van de digitale euro voor consumenten en bedrijven mikt op 2029.

Openstaande hindernissen

De digitale euro is niet zonder tegenstanders, en de bezwaren zijn niet alleen politiek.

Het meest serieuze risico heet bancaire disintermediatie. Als consumenten massaal geld van hun bankrekening overhevelen naar een digitale-euro-portemonnee bij de centrale bank, verliezen commerciële banken deposito's. Deposito's zijn voor banken de goedkoopste financieringsbron. Minder deposito's kan leiden tot duurdere kredietverlening, wat de bredere economie raakt.

De ECB is zich hiervan bewust en heeft in eerdere consultatiedocumenten limieten gesuggereerd voor hoeveel digitale euro een burger mag aanhouden, precies om dit risico te beheersen. Hoe hoog die limiet wordt en hoe ze wordt gehandhaafd, is nog niet besloten.

Daarnaast zijn er kosten. Banken en betaaldienstverleners zullen moeten investeren in nieuwe infrastructuur om de digitale euro te accepteren en te verwerken. De industrie heeft in de aanloop naar de wetgeving herhaaldelijk gewezen op de omvang van die investeringen.

Wat volgt

De eerstvolgende mijlpaal is wetgevend van aard: de Europese Commissie moet haar voorstel omzetten in aangenomen wetgeving voordat de ECB tot daadwerkelijke uitgifte kan overgaan. Eind 2026 staat de lancering van Pontes op de agenda. Voor 2029 hoopt de ECB dat de digitale euro een functionerende realiteit is voor Europese consumenten, als aanvulling op het briefje in je portemonnee en als Europees antwoord op de kaartnetwerken die nu twee derde van je betalingen verwerken.

Bronnen: ECB (speech Piero Cipollone, 18 juni 2026), ECB SPACE-studie december 2024, ECB rapport card schemes februari 2025, Europees Parlement

Dit artikel is uitsluitend bedoeld ter informatie en vormt geen financieel, beleggings- of fiscaal advies. Today in Finance is geen beleggingsonderneming en beschikt niet over een vergunning als bedoeld in de Wet op het financieel toezicht (Wft). Raadpleeg altijd een gekwalificeerd financieel adviseur voordat je financiële beslissingen neemt. Today in Finance is niet aansprakelijk voor beslissingen genomen op basis van deze informatie.