Lage Rijn dreigt havens Rotterdam en Antwerpen concurrentiepositie te kosten

Bij Kaub, het meetpunt tussen Koblenz en Mainz dat geldt als de graadmeter voor de scheepvaart op de Rijn, staat het water al op het laagste niveau sinds 2018. Deze week kan dat record verder vallen: volgens de Duitse overheid dreigt het peil te zakken naar het laagste niveau sinds het begin van de metingen in 1990, meldt Weeronline. Voor de industrie in het Rijn-Ruhrgebied en de havens van Rotterdam en Antwerpen is dat niet zomaar een weerbericht, maar een directe aanslag op de transportkosten en de concurrentiepositie.

In een eerdere analyse beschreef TIF hoe deze droogte via duurder transport doorwerkt in de portemonnee van de consument, met hogere prijzen voor boodschappen en benzine als gevolg. Dit artikel kijkt naar de andere kant van dezelfde rivier: wat een historisch lage waterstand betekent voor de industrie, de havens en de handelsketens die van de Rijn afhankelijk zijn.

Een rivier van 1.290 kilometer onder druk

De Rijn stroomt over ongeveer 1.290 kilometer van Zwitserland naar de Noordzee en is een van de belangrijkste transportaders van Europa, voor onder meer steenkool, olieproducten, ijzererts en containers met goederen. Een hittegolf veroorzaakt momenteel een kritieke droogte in Midden en West Europa: ook de waterpeilen van de Donau en de Po zijn gedaald tot historisch lage niveaus, meldt BNR Nieuwsradio.

Het mechanisme is eenvoudig maar hardnekkig. Door de beperkte diepgang kunnen binnenvaartschepen minder lading meenemen. Om dezelfde hoeveelheid goederen te vervoeren zijn dus meer scheepsbewegingen nodig, wat de transportkosten per ton verhoogt. Vooral het vervoer van grondstoffen zoals steenkool en brandstoffen naar het achterland komt daardoor onder druk.

Een woordvoerder van Koninklijke Binnenvaart Nederland (KBN) noemt dit "nogal een belasting op de Nederlandse logistiek" en wijst op de kostenkant: "Die schepen moeten er ook wel zijn en ze moeten betaald worden. Dit is qua kosten niet gunstig voor de vervoerders", aldus de KBN-woordvoerder tegen Weeronline.

Rotterdam en Antwerpen verliezen terrein

Voor de havens van Rotterdam en Antwerpen is de lage Rijnstand een directe bedreiging voor hun rol als toegangspoort naar het Europese achterland. Beide havens danken een groot deel van hun economische betekenis aan de doorvoer via de binnenvaart naar Duitsland, Zwitserland en verder. Als die route duurder en onbetrouwbaarder wordt, verliezen de havens terrein aan alternatieve routes of aan concurrerende vervoerswijzen.

Dat alternatief is vaak minder duurzaam en duurder: bedrijven schakelen over op vrachtwagens wanneer schepen niet op volle capaciteit kunnen varen. Wegtransport kent geen last van waterstanden, maar is per ton aanzienlijk duurder dan binnenvaart en verhoogt de druk op een wegennet dat al kampt met files en capaciteitsproblemen. Voor energie-intensieve industrie in het Ruhrgebied, die voor grondstofaanvoer sterk leunt op de Rijn, betekent dit een structurele kostenpost die niet eenvoudig wegvalt zodra het weer regent.

Geen incident, maar een patroon sinds 2019

Wat dit verhaal onderscheidt van een gewoon droogtebericht, is de frequentie. Transporteconoom Thierry Vanelslander van de Universiteit Antwerpen constateert een duidelijke trendbreuk: "Vroeger hadden we dit heel occasioneel, maar sinds 2019, 2020 zien we dit vaker en vaker voorkomen", zegt hij tegen VRT NWS.

Die uitspraak verschuift het verhaal van incident naar structureel risico. Voor logistieke planners en industriële afnemers betekent een incidenteel probleem dat je een noodplan achter de hand houdt. Een probleem dat zich elke twee tot drie jaar herhaalt, vraagt om een permanente aanpassing van de bevoorradingsketen, met hogere voorraadbuffers, duurdere contracten met vervoerders en soms een blijvende verschuiving naar de weg. Dat laatste is precies wat de binnenvaartsector, en daarmee de havens die er van afhankelijk zijn, wil voorkomen.

Kaub als graadmeter voor de rest van het jaar

De komende dagen worden bepalend: als het waterpeil bij Kaub inderdaad naar het laagste niveau sinds 1990 zakt, is dat het eerste harde bewijs dat de klimatologische trend die Vanelslander beschrijft zich in 2026 opnieuw en heviger manifesteert dan in voorgaande droge jaren. De Duitse overheid publiceert doorlopend actuele peilstanden, en de sector kijkt daarbij vooral naar hoe lang het lage niveau aanhoudt, niet alleen naar het dieptepunt zelf. Zolang neerslag in de Alpen en het stroomgebied van de Rijn uitblijft, houdt de druk op transportkosten en havenconcurrentie aan.

Informatief, geen financieel of beleggingsadvies. Today in Finance heeft geen Wft-vergunning; raadpleeg voor geldbeslissingen altijd een gekwalificeerd adviseur.