Trump wil Straat van Hormuz tot Amerikaans grondgebied verklaren

Tank je binnenkort duurder, dan ligt de oorzaak mogelijk niet bij de pomp zelf maar bij een waterweg op ruim 6.000 kilometer afstand. President Donald Trump kondigde op 14 augustus tijdens een toespraak in Garden City, Long Island, aan dat hij van plan is de Straat van Hormuz uit te roepen tot Amerikaans grondgebied. Door die doorvaart stroomt ongeveer 20% van de wereldwijde olie en gas, blijkt uit cijfers van The Hill. De pompprijs voor Euro95 lag begin augustus al op 2,370 euro per liter, volgens het CBS, en elke verstoring van deze route werkt direct door op de wereldmarkt.

Van bewaker naar bezitter

De uitspraak markeert een nieuwe fase in de retoriek die Trump al maanden voert. In juli claimde hij nog dat de Verenigde Staten optreden als 'Guardian of the Hormuz Strait' en kondigde hij een tol van 20% aan op vracht die door de straat vaart, zoals TIF eerder beschreef in de analyse van Trumps 'Guardian'-claim en tolvordering. Die positionering ging nog uit van een soort toezichthoudende rol. Wat Trump nu aankondigt is fundamenteel anders: geen bewakersfunctie meer, maar een claim op soevereiniteit.

Tijdens de toespraak formuleerde hij het als volgt, gemeld door USA Today: "After we finish defeating Iran, which is being very badly defeated, pretty soon I'll be declaring the Hormuz Strait a territory of the United States. Essentially that's what we have. We have the blockade. No ships get through unless we want them to." Dezelfde kernzin dook op bij The Hill, dat de uitspraak eveneens citeerde.

Waarom de juridische basis ontbreekt

Trumps onderbouwing is feitelijk, niet juridisch: hij wijst op de tweemaal ingezette Amerikaanse marineblokkade in de straat en op het feit dat schepen er naar zijn zeggen niet doorheen komen zonder Amerikaanse toestemming. Dat is een claim over feitelijke controle door militaire aanwezigheid, geen claim die volkenrechtelijk stand houdt.

De Straat van Hormuz verbindt de Perzische Golf met de Golf van Oman. Iran ligt aan de noordkust, Oman aan de zuidkust, en beide landen delen de jurisdictie over de waterweg volgens internationaal zeerecht. De Verenigde Staten hebben daar formeel geen enkele zeggenschap over, ongeacht welke marinemacht er in de praktijk vaart. Al Jazeera-correspondent Kimberly Halkett merkte in de analyse van de omroep op dat Trumps uitspraken de daadwerkelijke mate van Amerikaanse controle overdrijven. Een territoriale claim uitspreken tijdens een verkiezingsspeech verandert niets aan wie er volgens internationaal recht zeggenschap heeft over de doorvaart.

Irans felle weerwoord

Teheran liet er geen misverstand over bestaan wat het van de aankondiging vindt. Kazem Gharibabadi, Iran's plaatsvervangend minister van Buitenlandse Zaken voor juridische en internationale zaken, reageerde via X: "The Strait of Hormuz cannot be seized by tweet, nor by aircraft carrier, nor by issuing an order, nor by an election speech. Iran neither fears threats nor cowers before displays of power," meldt USA Today.

Iran's Persian Gulf Strait Authority ging in een post op X nog verder en stelde dat het niet uitmaakt wie de straat claimt te bezitten: de realiteit verandert daardoor niet. De doorvaart blijft naar eigen zeggen geblokkeerd totdat aan de Iraanse voorwaarden wordt voldaan, aldus The Hill. Iran stelt bovendien dat de straat onder volledig Iraans beheer en controle valt en dat geen commercieel schip er zonder Iraanse toestemming doorheen kan, blijkt uit dezelfde USA Today-berichtgeving.

Die tegengestelde absolute claims, Trump die zegt dat niets vaart zonder Amerikaanse toestemming, Iran dat zegt dat niets vaart zonder Iraanse toestemming, laten zien hoe ver retoriek en realiteit uit elkaar zijn komen te liggen na zes maanden oorlog.

Wat dit betekent voor de energiemarkt

De oorlog tussen de Verenigde Staten en Iran loopt inmiddels ongeveer een half jaar. De eerdere sluiting van de straat leidde destijds al tot een wereldwijde piek in energieprijzen, zo blijkt uit de berichtgeving van The Hill. Trump claimt dat de VS de straat inmiddels heeft opengesteld voor alle commerciële scheepvaart behalve die uit Iran zelf, wat de Iraanse economie zou verlammen vanwege de sterke afhankelijkheid van olie-export.

Of dat beeld klopt met de werkelijkheid op zee is vanuit dit bronpakket niet te verifiëren; het is een claim van een van de strijdende partijen, niet een geverifieerd feit. Wat wel vaststaat is dat een kwart van de wereldwijde olie- en gasstroom via deze ene doorvaart loopt, en dat elke escalatie, van marineblokkade tot nu een annexatieclaim, het risico op verdere verstoring vergroot. Voor de Nederlandse consument is de vertaalslag simpel: hogere onzekerheid over deze route werkt door in de olieprijs en daarmee in de pomptarieven, ook als er geen directe fysieke blokkade plaatsvindt.

Volgende fase: aankondiging of daadwerkelijke stap

Trump sprak over "pretty soon" zonder een concrete datum te noemen voor de daadwerkelijke uitroeping van de straat tot Amerikaans grondgebied. Of dit bij aankondiging blijft of gevolgd wordt door een formeel decreet, een uitbreiding van de marineaanwezigheid, of een reactie van internationale instanties zoals de VN, is op dit moment niet bekend. Iran heeft al aangegeven niet te zullen buigen voor de claim. De komende weken zal moeten blijken of op de retoriek een concrete militaire of diplomatieke stap volgt, en hoe de olie- en gasmarkt daarop reageert.

Informatief, geen financieel of beleggingsadvies. Today in Finance heeft geen Wft-vergunning; raadpleeg voor geldbeslissingen altijd een gekwalificeerd adviseur.