Britse energiecrisis dreigt terug te keren, Nederland kijkt met andere ogen mee

Het Verenigd Koninkrijk kijkt aan tegen een nieuwe golf van stijgende energierekeningen en aanhoudende inflatie, precies de combinatie die het land tussen 2021 en 2023 in de zwaarste cost of living crisis in decennia stortte. The Guardian meldt dat huishoudens opnieuw geconfronteerd worden met oplopende energiekosten bovenop een inflatie die al langere tijd hardnekkig hoog blijft. Voor Nederlandse huishoudens is dat geen ver-van-mijn-bed nieuws: dezelfde grondstoffenmarkten die Britse energierekeningen opdrijven, werken door in de Nederlandse gas- en stroomtarieven.

Het verschil zit in de uitgangspositie. Waar het Verenigd Koninkrijk kampt met een energiemarkt die structureel gevoeliger is voor prijsschokken, noteert de Nederlandse inflatie in juli op 3,2 procent op jaarbasis, blijkt uit cijfers van het CBS. Dat is verhoogd, maar niet vergelijkbaar met de dubbele cijfers die het VK tijdens de piek van de vorige crisis noteerde.

Wat er in het Verenigd Koninkrijk speelt

De Britse cost of living crisis van 2021 tot 2023 werd aangewakkerd door een combinatie van gestegen gasprijzen na de Russische inval in Oekraïne, verstoorde toeleveringsketens en een zwakke pond. Al Jazeera zet in vijf grafieken uiteen hoe de Britse levensstandaard sindsdien onder druk is blijven staan, met energierekeningen en huisvestingskosten als grootste aanjagers. Anders dan in de eurozone kent het Verenigd Koninkrijk geen centrale energieprijsbescherming die vergelijkbaar is met het Nederlandse systeem van vaste en variabele contracten met toezicht via de ACM.

De achtergrond van de crisis staat uitgebreid beschreven op Wikipedia's overzichtspagina over de Britse cost of living crisis, die de tijdlijn schetst van de eerste energieprijsschokken tot de aanhoudende druk op reële lonen. Kern van het probleem is dat de Britse energierekening sterker meebeweegt met de groothandelsprijzen voor gas dan in landen met langere prijsvastzettingen, waardoor schokken sneller en directer bij de consument landen.

Waarom dit relevant is voor Nederlandse huishoudens

Nederland en het Verenigd Koninkrijk delen dezelfde onderliggende energiemarkt: beide landen zijn voor hun gasprijs afhankelijk van de Europese groothandelsmarkt (TTF), ook al verschilt de doorwerking naar de eindconsument. Het gemiddelde variabele stroomtarief in Nederland lag in juli op 0,1447 euro per kilowattuur, het gastarief op 0,6277 euro per kubieke meter, beide inclusief btw, meldt het CBS. Die tarieven zijn het kanaal waarlangs een eventuele nieuwe Europese energieschok, vergelijkbaar met wat het VK nu vreest, ook in Nederlandse huishoudboekjes terecht zou komen.

Het tweede verschil is koopkracht en vertrouwen. Het Nederlandse consumentenvertrouwen stond in juli op min 35, blijkt uit de CBS-cijfers, een niveau dat structureel negatief is en laat zien dat huishoudens hier al terughoudend zijn, los van wat er in het VK gebeurt. Een nieuwe energieschok zou op een toch al fragiel sentiment inwerken.

De analyse: waarom Nederland een andere uitgangspositie heeft

Nederland verschilt van het Verenigd Koninkrijk op een aantal punten die de kwetsbaarheid voor een vergelijkbare crisis dempen, zonder die volledig weg te nemen. Ten eerste is de Nederlandse arbeidsmarkt krapper: de werkloosheid lag in juni op 3,8 procent, seizoengecorrigeerd, aldus het CBS. Een krappe arbeidsmarkt houdt de loononderhandelingspositie van werknemers sterker, wat een deel van de koopkrachtklap uit hogere energierekeningen kan opvangen, iets waar het Verenigd Koninkrijk in de jaren 2021 tot 2023 minder van profiteerde.

Ten tweede werkt de ECB met een ander monetair kader dan de Bank of England. De ECB-depositorente staat op 2,25 procent, peildatum 15 augustus 2026, blijkt uit data van de ECB, een niveau dat na de renteverlagingscyclus van de afgelopen jaren relatief gematigd is. Dat vertaalt zich door naar de Nederlandse hypotheekmarkt: de gemiddelde hypotheekrente op nieuwe leningen lag in juni op 3,73 procent, aldus de ECB. Een renteniveau dat weliswaar hoger is dan het ultralage tijdperk van voor 2022, maar niet de scherpe stijgingen laat zien die de Bank of England in haar eigen inflatiebestrijding doorvoerde.

Wat de vergelijking overeind houdt, is dat beide landen kwetsbaar blijven voor dezelfde externe schok: een hernieuwde stijging van internationale gasprijzen. Nederland importeert een substantieel deel van zijn gas en de prijsvorming op de groothandelsmarkt werkt, met vertraging, altijd door naar de eindconsument. Het verschil is de snelheid en de dempers die ertussen zitten: een socialer vangnet, een krappere arbeidsmarkt en een adaptief monetair beleid van de ECB.

Energieprijzen in de gaten houden richting het najaar

De vraag is of de aankondigingen uit het Verenigd Koninkrijk een voorbode zijn van een bredere Europese trend, of een specifiek Brits probleem blijven door de eigen marktstructuur. Het CBS publiceert in september de volgende actualisatie van de Nederlandse energietarieven en de inflatiecijfers over augustus, een moment waarop duidelijker wordt of de Nederlandse prijsontwikkeling zich losmaakt van of juist aansluit bij het Britse scenario.

Informatief, geen financieel of beleggingsadvies. Today in Finance heeft geen Wft-vergunning; raadpleeg voor geldbeslissingen altijd een gekwalificeerd adviseur.