Droogte treft je portemonnee: lage Rijnstand dreigt boodschappen en benzine duurder te maken

De Rijn staat opvallend laag voor de tijd van het jaar, en dat is niet alleen een probleem voor de natuur. Via een keten van schipperstarieven en transportkosten dreigt de aanhoudende droogte door te werken in wat je betaalt aan de supermarktkas en de benzinepomp.

Hoe dat werkt, en hoe ernstig het is.

De Rijn zakt weg op een moment dat dat niet hoort

Normaal gesproken staan de rivieren in juli nog redelijk op peil dankzij smeltwater uit de Alpen. Dit jaar niet. De Rijnafvoer bij het Nederlandse meetpunt Lobith is deze week gedaald naar ongeveer 1.100 kubieke meter per seconde, en waterbeheerders verwachten dat het zo blijft of verder daalt.

Waterstandenexpert Alphons van Winden van Waterpeilen.nl houdt er rekening mee dat de afvoer in de laatste dagen van juli kan wegzakken naar 750 kubieke meter per seconde of lager, een niveau waarop de binnenvaart serieus in de problemen komt.

Harold van Waveren, voorzitter van de Landelijke Coördinatiecommissie Waterverdeling (LCW), is duidelijk over de uitzonderlijkheid: "De rivierstanden zijn opvallend laag voor de tijd van het jaar. We zien waterstanden die gemiddeld maar eens in de twintig jaar voorkomen. Ook het neerslagtekort zit op een niveau dat je ongeveer eens in de twintig jaar ziet."

Sinds 1 juli heeft de LCW dan ook opgeschaald naar niveau 1: dreigend watertekort. Fase 2, "feitelijk watertekort", lijkt aanstaande.

Zo werkt de keten van water naar winkelprijs

De binnenvaart is de ruggengraat van het goederentransport tussen de haven van Rotterdam en het Duitse achterland. Brandstoffen, graan, bouwmaterialen, kunstmest: een groot deel reist per schip over de Rijn.

Het kritische punt in die keten is het Duitse meetpunt Kaub. Zodra het water daar onder de 150 centimeter zakt, gaat bij vervoerders de laagwatertoeslag in. Dat klinkt technisch, maar het effect is concreet:

• Schepen kunnen minder lading meenemen, omdat ze anders te diep liggen.
• Ze moeten langzamer varen en verbruiken per ton vervoerde lading relatief meer brandstof.
• Om dezelfde hoeveelheid goederen te verplaatsen zijn meer schepen nodig, maar die zijn er niet.

Het resultaat is een tekort aan vervoerscapaciteit, en dat drijft de transportkosten op. Die hogere kosten werken via de toeleveringsketen door in de prijzen van goederen, met name bulkproducten die veel over water worden vervoerd. Concreet eurobedragen zijn er op dit moment nog niet, maar bij eerdere droogteperiodes stegen de laagwaterprijzen snel en merkbaar.

Van Waveren legt de onderliggende oorzaak uit: "Door de warmte verdampt meer water en hebben planten meer nodig. Tegelijkertijd neemt ook in Duitsland, Zwitserland, België en Frankrijk de afvoer van de Rijn en Maas af. De watervraag stijgt dus, terwijl de aanvoer juist afneemt."

Eerlijk zijn over wat we wel en niet weten

Het is belangrijk om nuance aan te brengen. Rijkswaterstaat en de waterschappen melden expliciet dat er op dit moment geen sprake is van acute tekorten voor drinkwater of landbouw. Het IJsselmeer staat bewust extra hoog, als strategische buffer voor droge periodes.

Er wordt wel al extra zoet water ingezet om verzilting in het westen van het land tegen te gaan, wat ten koste gaat van andere bestemmingen. Van Waveren omschreef het eerder treffend: "Het gaat uiteindelijk om het verdelen van schaarste. Je kunt nooit iedereen tevreden stellen."

De situatie vertoont volgens de LCW steeds meer overeenkomsten met het uitzonderlijk droge jaar 1976.

Mocht de droogte verder escaleren, dan schuift het crisisprotocol op. Bij niveau 3 neemt het ministerie van Justitie en Veiligheid het stokje over van de LCW en komt er een nationaal crisiscentrum.

Wat volgt

Expert Van Winden verwacht dat de afvoer richting eind juli verder kan dalen naar 750 kubieke meter per seconde of lager. Opschaling van de LCW naar niveau 2, feitelijk watertekort, lijkt dan ook aanstaande. De komende weken zijn bepalend: regenval vanuit het westelijke stroomgebied van de Rijn kan verlichting brengen, maar dat is vooralsnog niet in het vooruitzicht gesteld. Houd de berichten van Rijkswaterstaat in de gaten voor de actuele stand van zaken.

Bronnen: Rijkswaterstaat, Hoogheemraadschap van Delfland (LCW-droogte-update)

Dit artikel is uitsluitend bedoeld ter informatie en vormt geen financieel, beleggings- of fiscaal advies. Today in Finance is geen beleggingsonderneming en beschikt niet over een vergunning als bedoeld in de Wet op het financieel toezicht (Wft). Raadpleeg altijd een gekwalificeerd financieel adviseur voordat je financiele beslissingen neemt. Today in Finance is niet aansprakelijk voor beslissingen genomen op basis van deze informatie.