Trump roept VS uit tot 'Guardian of the Hormuz Strait' en wil 20% tol op alle vracht

Niet de olieprijssprong van vandaag, maar wat Trump er direct op liet volgen, is het eigenlijke kantelpunt: de VS roept zichzelf eenzijdig uit tot hoeder van de Straat van Hormuz en wil daarvoor 20% tol innen op alle vracht die erdoorheen gaat. Zoals TIF eerder berichtte, schoot de olieprijs al 4% omhoog na nieuwe Amerikaanse aanvallen op Iran. Dit is de beleidslaag daarboven.

Wat Trump aankondigde

In een interview met Fox News en in een post op Truth Social kondigde president Donald Trump maandag aan dat de VS een marineblokkade van Iran herstart. De formulering laat weinig ruimte voor interpretatie:

"The U.S.A. will be, from this point forward, known as 'THE GUARDIAN OF THE HORMUZ STRAIT,' but as such, and as a matter of FAIRNESS, will be reimbursed, at the rate of 20% on all cargo shipped, for any and all costs necessary to do the job of providing safety and security to this very volatile section of the World."

Trump voegde toe dat de blokkade zich richt op Iraanse schepen en klanten, en dat alle andere landen "fair and open use of the Strait" krijgen. "The Hormuz Strait is OPEN, and will remain OPEN, with or without Iran," zei hij. Het proces, zo benadrukte Trump, begint "immediately".

De straat die de wereld van energie voorziet

Normaal gesproken passeert via de Straat van Hormuz circa 20% van de mondiale olie- en gasexport. De smalle doorgang tussen Oman en Iran is het meest kritieke energiebottennek ter wereld: wie de stroom van supertankers uit de Perzische Golf controleert, heeft indirect invloed op benzineprijzen in Tokyo, Rotterdam en New York.

Sinds het begin van de oorlog eind februari is dat volume grotendeels stilgevallen. Tankerverkeer is door de nieuwe vuurwisselingen opnieuw tot een minimum teruggebracht. De combinatie van militaire dreiging en nu een aangekondigde vrachtheffing trekt een nieuwe lijn onder de al gespannen situatie.

Hoe realistisch is een eenzijdige tol?

De aankondiging roept direct fundamentele vragen op over haalbaarheid en internationaalrechtelijke grondslag. De Straat van Hormuz valt juridisch onder het recht op 'doortocht' zoals vastgelegd in het VN-Zeerechtverdrag (UNCLOS). Onder dat verdrag hebben schepen van alle landen het recht op vrije en onbelemmerde doortocht door internationale zeestraten. Een eenzijdige heffing door de VS, die geen recht op het grondgebied van de straat heeft, is moeilijk te verenigen met deze internationaalrechtelijke kaders.

In de praktijk betekent dit dat de VS een tol zou moeten afdwingen via militaire aanwezigheid, niet via een erkend juridisch mechanisme. Of bevriende handelsnaties, die afhankelijk zijn van Golfenergie, dat accepteren, is een open vraag. Japan, Zuid-Korea, India en Europa importeren allemaal substantiële hoeveelheden olie en gas uit de regio. Voor hen geldt: betalen aan Washington of alternatieve routes zoeken, waarbij die alternatieven (rond de Kaap, via pijpleidingen) aanzienlijk duurder en trager zijn.

Tweede-orde effecten op handel en energiemarkten

De werkelijke dreiging van de aankondiging zit niet zozeer in de directe tol, maar in de onzekerheid die zij creëert. Scheepvaartbedrijven en tankeroperators rekenen bij iedere route de risicopremie door. Als een 20%-heffing ook maar gedeeltelijk wordt afgedwongen, vertaalt dat zich rechtstreeks in hogere transportkosten voor ruwe olie en lng, die vervolgens doorlopen in energieprijzen wereldwijd.

Brent-olie en US crude stegen na Trumps aankondiging verder. Aandelenindices daalden. Dat zijn de eerste reflexen van markten die proberen een scenario in te prijzen waarvan de parameters nog niet vaststaan.

Verder bestaat het risico dat de aankondiging de lopende diplomatieke inspanningen beschadigt. Iran zei maandag dat de VS de gesprekken met Oman over veilige doorvaart ondermijnt. Die gesprekken hadden een fragiele afspraak (een memorandum of understanding) opgeleverd tussen Washington en Teheran. Als de 'guardian'-rol en de tol de diplomatieke ruimte dichtdrukken, is heropening van de straat voor normaal commercieel tankerverkeer verder weg dan ooit.

De regionale complicaties stapelen zich op: Iran zegt opnieuw Amerikaanse militaire locaties in Bahrein, Koeweit, Oman en Jordanië te hebben geraakt. Door Iran gesteunde Houthi-rebellen in Jemen beschuldigen Saoedi-Arabië van aanvallen op het vliegveld van de hoofdstad. De straat is het brandpunt, maar het conflict heeft inmiddels meerdere fronten.

Van aankondiging naar beleid: een grote stap

Het verschil tussen wat Trump zei en wat daadwerkelijk geïmplementeerd kan worden, is groot. De aankondiging is gedaan via Truth Social en Fox News, niet via een presidentieel decreet of formele mededeling aan de Veiligheidsraad. Hoe een 20%-heffing in de praktijk zou worden geïnd, op welke schepen en door wie, is niet uitgewerkt.

Dat neemt niet weg dat de aankondiging zelf al markteffecten heeft. In geopolitieke economie telt verwachting net zoveel als uitvoering. Zolang onduidelijk is of, hoe en wanneer de heffing wordt afgedwongen, blijft onzekerheid de dominante variabele voor iedereen die energie uit de Golf haalt of er vracht doorheen stuurt.

Vooruitblik

Trump zei dat het proces "immediately" begint, maar de uitwerking en internationale reacties volgen de komende dagen. De diplomatieke gesprekken via Oman lopen nog en zijn de enige bestaande diplomatieke lijn tussen Washington en Teheran. Hoe bondgenoten in Europa en Azië reageren op een eenzijdige Amerikaanse tolheffing op een internationale vaarroute, wordt de komende dagen duidelijk.

Bronnen: Truth Social (@realDonaldTrump)

Dit artikel is uitsluitend bedoeld ter informatie en vormt geen financieel, beleggings- of fiscaal advies. Today in Finance is geen beleggingsonderneming en beschikt niet over een vergunning als bedoeld in de Wet op het financieel toezicht (Wft). Raadpleeg altijd een gekwalificeerd financieel adviseur voordat je financiele beslissingen neemt. Today in Finance is niet aansprakelijk voor beslissingen genomen op basis van deze informatie.