Trump verloor de Fed-strijd, maar won iets veel groters

Het Amerikaanse Supreme Court gaf Trump maandag een nederlaag en een overwinning, bijna gelijktijdig. Fed-bestuurder Lisa Cook mag aanblijven, het rentebeleid blijft buiten politieke grip. Maar in een separate uitspraak, langs scherpere conservatief-liberale lijnen, krijgt de president de bevoegdheid om leiders van ooit-onafhankelijke federale toezichthouders naar eigen inzicht te ontslaan. Die tweede uitspraak is de grotere.

Cook blijft, maar de strijd is niet voorbij

In een 5-4-uitspraak oordeelde het Hof dat Lisa Cook, die Trump probeerde te ontslaan over beschuldigingen dat zij loog op haar hypotheekpapieren voordat president Biden haar voordroeg voor de Fed, mag aanblijven terwijl de bredere juridische strijd doorloopt bij een lagere federale rechtbank.

Chief Justice John Roberts schreef de meerderheidsopinie. Zijn formulering is zelden zo expliciet geweest over de rol van de Fed: "To accept any one of those arguments would in effect transform the Federal Reserve's for-cause protection into at-will employment, an interpretive leap out of step with the statute Congress enacted and our Nation's tradition of central banking protected from political interference."

Roberts erkent daarmee zowel de wettelijke grondslag als de historische traditie. De Federal Reserve Act bepaalt dat Fed-bestuurders alleen kunnen worden ontslagen wegens "neglect of duty or malfeasance in office", niet naar believen van een zittend president. Dat onderscheid, voor-cause versus at-will, is de juridische kern van de uitspraak.

Roberts voegde eraan toe dat de president uiteindelijk degene is die een ontslag besluit, maar "that does not mean that he may make that decision for any reason, or no reason."

De bescherming is voorlopig en geldt in de huidige fase van de procedure. De fundamentele constitutionele vraag of het Congres de Fed-bestuurders überhaupt deze bescherming mag geven, ligt nog bij een lagere rechtbank. Dit arrest is geen definitief slot op de deur.

Waarom Fed-onafhankelijkheid markten stabiliseert

De uitkomst rond Cook is voor financiële markten direct relevant, niet omdat Cook zelf koersbepalend is, maar om wat haar verwijdering zou hebben gesignaleerd: dat een president het rentebeleid via personeelsbeleid naar zijn hand kan zetten.

Centrale bankiers opereren met een tijdshorizon die politieke cycli overstijgt. Inflatiebestrijding vereist soms renteverhogingen die economische groei dempen, electoraal onpopulaire stappen die een onafhankelijke instelling juist wél kan nemen. Zodra markten twijfelen aan die onafhankelijkheid, verdwijnt geloofwaardigheid, en geloofwaardigheid is het werkzame bestanddeel van monetair beleid.

De Fed heeft die geloofwaardigheid in de afgelopen jaren kunnen inzetten bij de strijd tegen de inflatiepiek van 2022-2023. Een politiek aangestuurde Fed zou structureel te laag moeten prijzen: lagere rente, hogere inflatie, hogere risicokosten voor bedrijfsfinanciering, hogere hypotheekrentes op termijn. De maandag-uitspraak houdt dat scenario op afstand, zij het voorlopig.

Het grotere winststuk: ontslagmacht over andere toezichthouders

Terwijl de Cook-uitspraak de aandacht trok, viel de bredere constitutionele winst aan de andere kant van dezelfde zittingsdag. In een 6-3-beslissing, langs strikte conservatief-liberale lijnen, bepaalde het Hof in de zaak over Rebecca Kelly Slaughter, die Trump vorig jaar ontsloeg bij de Federal Trade Commission, dat de president leiders van ooit-onafhankelijke federale agentschappen naar believen mag ontslaan.

Daarmee sneuvelt een precedent uit 1935, het Humphrey's Executor-arrest, dat de onafhankelijkheid van zulke agentschappen al negen decennia verankerde. De logica destijds: agentschappen als de FTC, de SEC en andere regulators oefenen quasi-rechterlijke en quasi-wetgevende taken uit, en moeten daarvoor buiten de directe politieke controle van de uitvoerende macht staan.

Dat fundament is nu weggeslagen. Een president kan voortaan het hoofd van de FTC ontslaan. Of van de SEC. Of van andere instanties die tot nu toe onder vergelijkbare bescherming vielen.

Wat dit betekent voor markten en crypto

De doorwerking naar markten en het regulatoire klimaat is reëel, ook al zijn de directe gevolgen nog onzeker.

De SEC is de primaire toezichthouder op de Amerikaanse effectenmarkt. Een voorzitter die weet dat zijn positie afhankelijk is van presidentiële goedkeuring, opereert in een ander krachtenveld dan een voorzitter met beschermde ambtszekerheid. Dat geldt voor handhavingsbeslissingen, voor de prioritering van zaken en voor de politieke gevoeligheid van nieuwe regels.

Voor crypto is de doorwerking potentieel groter. De sector heeft de afgelopen jaren sterk gelobbyd voor een soepeler toezichtsregime. Een president die SEC- en CFTC-leiders direct kan ontslaan, heeft nu een instrument om dat toezicht in de gewenste richting te sturen, niet via wetgeving maar via personeelsbeleid. Of dat leidt tot permanent lichtere regulering of tot een pendule die met elke nieuwe administratie meebeweegt, valt nog niet te zeggen. Maar de structurele onzekerheid over regulatoire continuïteit is toegenomen.

De gesplitste uitslag van één maandag

Op dezelfde dag stond het Hof toe dat staten per post gestemde stembiljetten tellen die na verkiezingsdag binnenkomen, en liet het het vonnis tegen Trump in de E. Jean Carroll-zaak in stand, waarbij Carroll $5 miljoen schadevergoeding kan innen.

Maar het constitutionele gewicht van de dag ligt bij de twee financieel-economische uitspraken. De Fed-bescherming is smal en voorlopig. De ontslagmacht over andere toezichthouders is breed en definitief.

In april liet het Department of Justice al een strafrechtelijk onderzoek tegen de Fed vallen, na een aankondiging van U.S. Attorney Jeanine Pirro. De maandag-uitspraken voegen een volgende laag toe: de Fed blijft juridisch beschermd, maar het institutionele landschap rondom haar is fundamenteel veranderd.

De vraag die overblijft, en die nog bij lagere rechtbanken ligt, is of de constitutionele redenering die de Fed-bescherming voorlopig in stand houdt ook op langere termijn standhoudt. Diezelfde rechtbanken opereren nu in een juridisch klimaat waarin negen decennia aan precedent voor onafhankelijk toezicht zijn weggevallen.

Vooruitblik

De zaak rond Lisa Cook keert terug naar de lagere federale rechtbank, die nu de constitutionele vraag ten gronde moet beantwoorden. Die uitkomst, niet het huidige arrest, bepaalt definitief of de Fed-onafhankelijkheid juridisch verankerd blijft. Hoe de ontslagmacht over andere toezichthouders zich vertaalt in concrete personele besluiten bij de SEC, de FTC en aanverwante agentschappen, wordt de komende maanden zichtbaar.

Bronnen: Supreme Court of the United States (opinie 25-332)

Dit artikel is uitsluitend bedoeld ter informatie en vormt geen financieel, beleggings- of fiscaal advies. Today in Finance is geen beleggingsonderneming en beschikt niet over een vergunning als bedoeld in de Wet op het financieel toezicht (Wft). Raadpleeg altijd een gekwalificeerd financieel adviseur voordat je financiële beslissingen neemt. Today in Finance is niet aansprakelijk voor beslissingen genomen op basis van deze informatie.