Shell betaalt nauwelijks winstbelasting in Nederland, en de rekening ligt bij jou
Shell zou jarenlang winst op nul hebben gezet via slimme constructies. De belastingdruk verschuift daardoor naar werknemers en mkb.
Terwijl werknemers, zzp'ers en mkb'ers braaf inkomstenbelasting en vennootschapsbelasting afdragen, lijkt Shell er jarenlang in geslaagd te zijn om de winstbelasting in Nederland vrijwel op nul te zetten. Dat blijkt uit onderzoek van kenniscentrum SOMO (Stichting Onderzoek Multinationale Ondernemingen) en Jan van de Streek, hoogleraar belastingrecht aan de Universiteit Leiden. De bevindingen zijn maatschappelijk niet zonder gevolgen: elke euro die een multinational niet betaalt, wordt ergens anders opgehaald.
Hoe zet je als Shell je winst op nul?
De onderzoekers bestudeerden rapporten die Shell indiende bij diverse belastingdiensten wereldwijd. Die rapporten kwamen openbaar na een hack. Uit de analyse komen drie mechanismen naar voren.
Ten eerste verleent Shell vanuit Nederland cruciale ondersteunende diensten aan buitenlandse dochterbedrijven, maar rekent daar geen of te lage winst voor. In belastingjargon heet dat een transfer pricing-probleem: diensten tussen onderdelen van hetzelfde concern moeten worden verrekend tegen marktconforme prijzen. Shell zou, zo stellen de onderzoekers, ruim onder die grens zitten. Hun conclusie: "Shell zakt door de ondergrens."
Ten tweede wordt winst verschoven naar landen met een bijzonder laag of nul belastingtarief, zoals de Bahama's. Winst die in principe in Nederland of andere landen belastbaar zou zijn, verdwijnt zo juridisch naar een plek waar de fiscus weinig of niets pakt.
Ten derde heeft Shell een Zwitsers dochterbedrijf dat hoge vergoedingen in rekening brengt voor het gebruik van Shell-merken en logo's. Pompstations en andere entiteiten wereldwijd betalen die royalty's, wat de belastbare winst in die landen drukt.
Het resultaat van dit samenspel: Shell boekt vermoedelijk ten onrechte geen of nauwelijks inkomsten in Nederland en draagt hier dus nauwelijks winstbelasting af. Dit is overigens geen nieuw vermoeden. De toenmalige Shell-topman erkende in 2019 zelf in het toenmalige Elseviers Weekblad dat Shell in Nederland nooit winstbelasting betaalde.
Waarom dit mogelijk verboden staatssteun is
Het onderzoek gaat verder dan een belastingmoreel betoog. Als de Nederlandse Belastingdienst weet van deze constructie en er desondanks mee instemt, dan kan er sprake zijn van verboden staatssteun, aldus de onderzoekers. De Europese regels rond staatssteun verbieden dat overheden bedrijven selectief bevoordelen ten opzichte van concurrenten. Een informele belastingafspraak die niet door de beugel kan, valt in die categorie.
Het is op dit moment niet vastgesteld dat de Belastingdienst hiervan op de hoogte is of afspraken heeft gemaakt. Maar de onderzoekers achten die kans groot, gegeven de omvang en stelselmatigheid van de constructie. SOMO en Van de Streek deelden hun bevindingen met onderzoeksplatform Follow the Money. Het is nadrukkelijk onderzoek, geen rechterlijk oordeel.
Verschuiving naar werknemers, zzp'ers en mkb
De maatschappelijke prikkel achter dit verhaal is helder. Belastingopbrengsten zijn communicerende vaten: als een grote multinational minder bijdraagt dan wettelijk bedoeld, moet de schatkist dat ergens anders compenseren. In de praktijk betekent dat hogere lasten voor werknemers, zelfstandigen en het midden- en kleinbedrijf, die geen ingewikkelde internationale structuur tot hun beschikking hebben.
Dat knelt dubbel in de huidige context. De energietransitie vergt grote investeringen van de overheid en vraagt offers van huishoudens, bedrijven en de samenleving als geheel. Shell is ondertussen een van de grootste fossiele energiebedrijven ter wereld, met een beurswaarde van circa 248 miljard euro. Als zo'n bedrijf minder bijdraagt aan de schatkist dan de bedoeling is, terwijl de maatschappij tegelijk de kosten van klimaatverandering draagt, dan is dat een politiek en maatschappelijk gevoelig contrast.
Wat Shell, de Belastingdienst en Brussel nu kunnen doen
SOMO en Van de Streek hebben hun bevindingen gepubliceerd en gedeeld met academici en belastingexperts. De bal ligt nu bij de politiek en de toezichthouder. De Europese Commissie heeft de bevoegdheid om te onderzoeken of er sprake is van verboden staatssteun; eerder deed ze dat ook bij onder meer Apple en Amazon. De Nederlandse Belastingdienst kan in theorie alsnog naheffingen opleggen als de constructies niet door de fiscale beugel blijken te kunnen.
Shell heeft op dit moment nog geen publieke reactie gegeven op de bevindingen. Hoe het bedrijf reageert, en of de Belastingdienst of de Europese Commissie actie ondernemen, wordt de komende weken bepalend voor hoe dit verhaal zich verder ontwikkelt.
Bronnen: SOMO (Stichting Onderzoek Multinationale Ondernemingen), Jan van de Streek (hoogleraar belastingrecht, Universiteit Leiden)
Informatief, geen financieel of beleggingsadvies. Today in Finance heeft geen Wft-vergunning; raadpleeg voor geldbeslissingen altijd een gekwalificeerd adviseur.
