Rijn en Donau op recordlaagte: Europese industrie draait terug door droogte

Een olieraffinaderij die minder kan verwerken omdat er te weinig grondstof over de Rijn komt. Een kerncentrale die haar output moet temperen bij gebrek aan koelwater. Dit is niet een hypothetisch scenario voor 2050, het gebeurt deze week in Duitsland, Oostenrijk en Hongarije. De waterstand bij het Duitse meetpunt Kaub op de Rijn is eind juli gedaald tot 27 centimeter, ruim onder de kritieke grens van 30 centimeter, met een verdere daling in het vooruitzicht, meldt ICIS.

Waar een eerdere TIF-analyse liet zien hoe de hittegolf via voedselprijzen je portemonnee raakt, gaat het deze keer over de andere kant van dezelfde medaille: fabrieken die letterlijk stilvallen omdat de rivieren die hen bevoorraden te ondiep zijn geworden.

Twee rivieren, twee records

De Rijn is met 1.230 kilometer een van de belangrijkste vaarwegen van Europa, van de Zwitserse Alpen via Duitsland en Frankrijk naar de Nederlandse Noordzeekust. Het Kaub-peil geldt als graadmeter voor de bevaarbaarheid van het hele traject, en 27 centimeter is precies het soort cijfer waar cargo-operators niet op wachten.

Bij het Hongaarse Boedapest staat de Donau er nog slechter voor. Daar werd woensdagochtend een waterstand van 23 centimeter gemeten, ruim onder het vorige record van 33 centimeter uit 2018, blijkt uit data van de Hongaarse nationale waterautoriteit, gemeld door AP. Dat is 10 centimeter onder het oude dieptepunt, in een rivier die tien landen doorkruist op weg naar de Zwarte Zee. Fotograaf Gábor Kertész beschreef tegen AP de blootgelegde rivierbedding bij de Margaretenbrug: "The bare rocks, the dry sand bars around the bridge pillars, it's all shocking to see how things were before and how they are now."

Waarom fabrieken stilvallen

Lage waterstanden zijn niet alleen een probleem voor toeristenbootjes. Cargo-operators moeten ladingen over meerdere schepen verdelen omdat een vol beladen schip simpelweg te diep ligt om nog te varen, of ze wijken uit naar de weg en het spoor. Op delen van de Rijn komt de commerciële scheepvaart daardoor vrijwel tot stilstand, meldt Euronews Business.

Voor de industrie is dat een dubbel probleem. Olieraffinaderijen langs de Rijn zijn afhankelijk van scheepstransport voor ruwe olie en tussenproducten. Chemiebedrijven ontvangen grondstoffen dezelfde weg op. En kerncentrales, waarvan sommige direct langs Rijn en Donau liggen, gebruiken rivierwater om te koelen. Bij te lage waterstanden en te hoge watertemperaturen moeten ze hun output verlagen om de rivier niet nog verder op te warmen. Al deze industrieën zijn inmiddels gedwongen hun productie terug te schroeven door tekorten aan grondstoffen en koelwater, aldus Euronews Business.

Derde hittegolf in zes weken

Dit speelt zich af tegen een bredere achtergrond van aanhoudende droogte in Midden-Europa. De Hongaarse Meteorologische Dienst meet over de afgelopen 90 dagen neerslagtotalen die 80 tot 130 millimeter onder het meerjarig gemiddelde liggen, over vrijwel het hele land. Temperaturen lopen op tot boven de 38 graden Celsius, zonder noemenswaardige regen op de kaart.

West-Europa maakt momenteel zijn derde hittegolf in zes weken door. Dat volgt op een reeks al record brekende maanden: de Wereld Meteorologische Organisatie noteerde in haar rapport over 2025 dat West-Europa toen de heetste juni ooit gemeten doormaakte, met een toegenomen bosbrandpotentieel en een langer brandseizoen als gevolg.

Die bosbranden zijn dit jaar geen theoretisch risico. In Frankrijk en Spanje is inmiddels 300.000 acres land verbrand en zijn 300.000 mensen geëvacueerd, meldt CNBC. De Franse minister van Financiën Roland Lescure noemde de recente branden maandag "like a clap of thunder" voor de lokale economie.

Een terugkerend risico, geen incident

Wat dit verhaal onderscheidt van een gewoon zomerbericht over droogte, is de toon waarmee economen erover spreken. Georg Zachmann, senior fellow bij denktank Bruegel en gespecialiseerd in energie en klimaatbeleid, zei dinsdag tegen CNBC's Squawk Box Europe: "This is really a big economic challenge." Hij voegde eraan toe dat Europese systemen zich snel moeten aanpassen, en dat de snelheid van klimaatverandering zoveel mogelijk moet worden afgeremd, "so that we don't get into a situation where our absorptive capacity for such risks is not exceeded."

Die formulering is veelzeggend. Het gaat Zachmann niet om één droge zomer, maar om de vraag of Europese economieën, infrastructuur en industrie het tempo van herhaalde schokken kunnen bijbenen. Economen wijzen erop dat herhaalde hittegolven de productiviteit drukken, toeleveringsketens verstoren, toerisme schaden en voedselprijzen opdrijven. Daarmee verandert zomerweer van een seizoensgebonden ongemak in een terugkerend macro-economisch risico.

Voor de Nederlandse economie is dat relevant, ook al ligt het zwaartepunt van deze episode in Duitsland en Hongarije. Nederland is via de Rotterdamse haven en de Rijn nauw verweven met precies die industriële ketens die nu vastlopen: olieraffinage, chemie en energieproductie. Bij aanhoudend lage waterstanden werkt vertraging bovenstrooms door tot aan de Nederlandse kust.

Volgende meetmomenten in augustus

De vooruitzichten bieden weinig verlichting. Meteorologen voorspellen aanhoudend hoge temperaturen zonder significante neerslag in de komende periode, wat betekent dat zowel de Rijn als de Donau in augustus verder kunnen wegzakken. ICIS en de Hongaarse waterautoriteit publiceren doorlopend actuele peilstanden, en de eerstvolgende WMO-rapportages over het Europese klimaatseizoen zullen moeten uitwijzen of 2026 een vergelijkbaar record optekent als de hittezomer van 2025.

Informatief, geen financieel of beleggingsadvies. Today in Finance heeft geen Wft-vergunning; raadpleeg voor geldbeslissingen altijd een gekwalificeerd adviseur.