Meta voor de rechter: vier Amerikaanse staten zoeken het "tabaksmoment" van social media

Waar Brussel de afgelopen jaren via regelgeving probeerde af te dwingen dat Meta verslavende features uitschakelt, proberen vier Amerikaanse staten deze week iets fundamenteel anders: ze willen voor de rechter bewijzen dat het bedrijf financieel aansprakelijk is voor de schade die die features aanrichtten bij kinderen. Het is een ander instrument voor hetzelfde onderliggende probleem, en de vergelijking die experts daarbij trekken is veelzeggend. "It really feels like tobacco in the 1990s," zei Vincent Joralemon, directeur bij Berkeley's Life Sciences Law and Policy Center, tegen persbureau AFP, in een artikel dat France 24 publiceerde.

Wat er deze week in de rechtbank gebeurt

Meta verdedigt zich deze week in een federale rechtszaak in de Verenigde Staten tegen de aantijging dat het bedrijf kinderen schaadt via Facebook en Instagram. De zaak vindt zijn oorsprong in 2023, toen een coalitie van staten Meta aanklaagde wegens het naar verluidt bewust ontwerpen van verslavende features voor minderjarigen.

Uit die bredere coalitie zijn vier staten geselecteerd om de claims te vertegenwoordigen in de federale rechtszaak: Californie, Colorado, Kentucky en New Jersey. De topaanklagers van deze staten proberen aan te tonen dat Meta doelbewust Facebook en Instagram zo heeft gebouwd dat ze verslavend werken voor kinderen, meldt France 24.

Meta ontkent de beschuldigingen. Een woordvoerder van het bedrijf zei tegen AFP dat het bedrijf "strongly disagrees with these allegations" en "confident" is "the evidence will show our longstanding commitment to supporting young people." Het bedrijf zegt te hebben "listened to parents, worked with experts and law enforcement."

Belangrijk om te onderstrepen: dit is een lopende rechtszaak. Er ligt geen vonnis, geen schikking en geen schadevergoeding. Wat er nu gebeurt is het proces waarin de staten hun bewijslast moeten opbouwen.

Waarom juristen naar de tabaksindustrie wijzen

De vergelijking met tabak is niet toevallig gekozen. Begin jaren negentig toonden decennia aan medisch onderzoek aan dat tabaksgebruik kanker en andere ernstige gezondheidsproblemen veroorzaakte. Onderzoeken onthulden vervolgens dat de tabaksindustrie die schadelijke effecten jarenlang bewust had verzwegen, terwijl interne documenten het tegendeel aantoonden.

Dat patroon, eerst bewijzen dat een bedrijf schade kende en er intern naar handelde, en dat vervolgens naar buiten toe ontkende, leidde in 1998 tot een landmark-schikking. Tientallen Amerikaanse staten hadden vier grote tabaksfabrikanten aangeklaagd en wonnen een akkoord met forse financiele boetes en aanpassingen in marketingpraktijken, met name gericht tegen reclame die kinderen aansprak, zoals de destijds beruchte tekenfilmfiguren in sigarettenreclames.

Volgens Joralemon draait de huidige aanklacht tegen Meta om precies datzelfde mechanisme: niet de vraag of social media schadelijk kan zijn, maar of het bedrijf wist dat zijn producten kinderen verslaafd maakten en er bewust voor koos daar niets aan te veranderen. Dat is een aanzienlijk hogere juridische lat dan alleen aantonen dat een product risico's met zich meebrengt, maar het is ook de lat die in 1998 uiteindelijk tot miljardenschikkingen leidde.

Ander instrument, zelfde kernvraag als in Europa

Deze rechtszaak staat los van het EU-onderzoek naar Meta's verslavende features, waarover TIF eerder berichtte. Waar Brussel via regelgeving afdwingt dat bepaalde ontwerpkeuzes worden aangepast, zonder dat daar per se een schadevergoeding tegenover staat, proberen de Amerikaanse staten via het rechtssysteem vast te stellen dat Meta wist wat het deed en daarvoor financieel verantwoordelijk moet worden gehouden.

Het verschil is niet triviaal. Regelgeving verandert het product voor de toekomst. Een rechtszaak die de tabaksroute volgt, kan een precedent scheppen waarbij een bedrijf met terugwerkende kracht aansprakelijk wordt gehouden voor eerder gemaakte ontwerpkeuzes, inclusief de financiele gevolgen daarvan. Dat is precies waarom experts deze zaak potentieel een van de meest verstrekkende noemen in de reeks pogingen om social media bedrijven verantwoordelijk te houden voor de impact op de mentale gezondheid van kinderen.

Het is ook niet de eerste keer dat een social media bedrijf voor de rechter moet verschijnen over dit onderwerp, maar de expliciete framing als "tabaksmoment" markeert een verschuiving in de juridische strategie: niet langer alleen wijzen op schade, maar bewijzen dat die schade bewust in het productontwerp is ingebouwd.

De uitspraak en het vervolg van de zaak

De rechtszaak loopt deze week door, met Meta dat zich actief verdedigt tegen de aantijgingen. Er is geen datum bekend voor een uitspraak of schikking. Wat wel vaststaat: als het patroon van de tabakszaken zich herhaalt, ligt de eerste horde bij het vaststellen of Meta daadwerkelijk wist dat zijn features verslavend werkten voor kinderen. Pas als die horde genomen is, komt de vraag naar financiele consequenties in beeld, net zoals dat in de jaren negentig bijna een decennium duurde voordat de tabaksschikking van 1998 werd gesloten.

Informatief, geen financieel of beleggingsadvies. Today in Finance heeft geen Wft-vergunning; raadpleeg voor geldbeslissingen altijd een gekwalificeerd adviseur.