Iran roept 'full-scale war' uit: waarom Hormuz de zwakke plek van de wereldeconomie is
Na tien nachten Amerikaanse aanvallen en Iraanse tankeraanvallen dreigt de cruciale Straat van Hormuz verder te escaleren.
Tien opeenvolgende nachten aanvallen, een oorlogsverklaring en tankers die worden geraakt in de smalste zeestraat van de wereldeconomie. Wat begon als een reeks gerichte Amerikaanse luchtaanvallen op Iraanse doelen, is uitgegroeid tot iets dat de Iraanse president zelf inmiddels een "full-scale war" met de Verenigde Staten noemt.
De Verenigde Staten lanceerden donderdag een nieuwe, zware aanvalsgolf op Iran, de tiende opeenvolgende nacht van aanvallen, meldt de BBC. Het Amerikaanse legercommando voor het Midden-Oosten, CENTCOM, zegt tientallen doelen van de Islamitische Revolutionaire Garde te hebben geraakt: militaire commandocentra, raket- en drone-faciliteiten, kustbewakingsposten en maritieme installaties, meldt Al Jazeera.
Van onderschepte raket naar oorlogsverklaring
De directe aanleiding voor de nieuwe golf is een dreigement van president Trump om Iran "zeer hard" te raken, nadat een Amerikaanse basis in Jordanië werd aangevallen. Trump zei dat de aanval van de vorige nacht was uitgevoerd "ter ere van" drie omgekomen Amerikaanse militairen, twee in Jordanië en één in Irak, aldus de BBC.
Iran antwoordde met wat het land zelf presenteert als vergelding: twee olietankers geraakt in de Straat van Hormuz, plus aanvallen op Amerikaanse militaire installaties in Bahrein, Koeweit en Jordanië. Dat meldt het Iraanse staatspersbureau IRNA, geciteerd door de BBC. President Masoud Pezeshkian trok daarna de balans op: Iran voert nu een full-scale war met de Verenigde Staten.
Dat is een kwalitatief andere uitspraak dan de eerdere retoriek in dit conflict. Waar de afgelopen weken werden gekenmerkt door over en weer gerichte aanvallen op militaire doelen, erkent Teheran nu zelf dat er geen sprake meer is van een beperkt schermutseling maar van een oorlogstoestand. Een Al Jazeera-correspondent in Teheran vergelijkt het patroon van deze aanvalsgolf met de eerdere dertien-daagse Amerikaanse campagne tegen Iran, wat suggereert dat de VS teruggrijpt op een beproefd escalatiemodel in plaats van te improviseren.
Schade in meerdere Iraanse provincies
De impact is inmiddels over grote delen van Iran zichtbaar. Op het eiland Qeshm, gelegen in de Straat van Hormuz zelf, werd een woongebouw geraakt: drie mensen zaten vast onder puin en twee gewonden zijn naar het ziekenhuis gebracht. Het eiland kampt bovendien met stroomstoringen, meldt Al Jazeera.
Explosies waren te horen tot in de havenstad Bandar Abbas in de provincie Hormozgan. Ook rond Abadan in Khuzestan, bij Kazerun in Fars en op het eiland Kish, waar twee harde explosies klonken, werden aanvallen gemeld. Volgens de lokale autoriteiten blijven de luchthaven en veerdiensten van Kish operationeel. Bij eerdere aanvallen bij Tabriz in het noordwesten van Iran kwam één persoon om en raakten meerdere mensen gewond; ook de havens Bandar Mahshahr, Bandar Imam Khomeini, Chabahar en Konarak werden getroffen, aldus de BBC.
De regionale dimensie van het conflict wordt groter. Volgens de Iraakse Popular Mobilization Forces kwamen woensdag minstens twintig mensen om bij gezamenlijke aanvallen in Irak. CENTCOM bevestigt dat Amerikaanse en Saoedische troepen dinsdagavond laat Iraanse proxies in Irak aanvielen, de eerste bevestigde aanval door een Golfstaat sinds het begin van de oorlog, meldt CBS News. Jordanië meldde woensdag een nieuwe golf onderschepte Iraanse raketten.
Waarom Hormuz de zwakke schakel is
Wat dit conflict fundamenteel anders maakt dan eerdere confrontaties in de regio, is de geografische plek waar het zich nu ook afspeelt: de Straat van Hormuz. Door deze zeeengte tussen Iran en Oman gaat naar schatting een vijfde van de wereldwijde olieproductie. Er bestaat geen praktisch alternatief dat vergelijkbare volumes kan verwerken; pijpleidingen om de straat heen, zoals in Saudi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten, hebben slechts een fractie van die capaciteit.
Dat maakt Hormuz tot een knooppunt waar een handvol incidenten disproportionele economische gevolgen kan hebben. De UK Maritime Trade Operations meldde dat een tanker in de straat werd geraakt door een onbekend projectiel, waarna de bemanning het schip verliet en in een reddingsboot stapte, aldus de BBC. Volgens maritieme inlichtingendienst Kpler passeerden maandag zes brandstoftankers en vrachtschepen de Straat van Hormuz, waarvan twee al eerder gerelateerd waren aan incidenten in het gebied.
CENTCOM benadrukt dat de commerciële scheepvaart door de straat blijft doorgaan. Die geruststelling weegt echter tegen een reëel patroon van afnemend vertrouwen bij rederijen en verzekeraars: elke bevestigde tankeraanval verhoogt de risicopremies voor doorvaart en kan verzekeraars ertoe bewegen dekking op te schorten of drastisch te verduren, wat feitelijk hetzelfde effect heeft als een fysieke blokkade zonder dat Iran de straat formeel hoeft af te sluiten.
Escalatiescenario's
Ryan Bohl, senior Midden-Oosten-analist bij het RANE-netwerk, wijst op twee waarschijnlijke escalatiescenario's voor de Amerikaanse opstelling in dit conflict. De precieze invulling van die scenario's is niet volledig gedocumenteerd in het beschikbare bronmateriaal, maar de kern van de discussie onder regio-analisten draait doorgaans om twee polen: een campagne die zich beperkt tot militaire en maritieme doelen in een poging Iran's raket- en dronecapaciteit uit te schakelen zonder de olie-infrastructuur zelf te raken, tegenover een verdere escalatie waarbij ook energie-installaties doelwit worden en het conflict zich verder verspreidt naar andere Golfstaten.
De deelname van Saoedische troepen aan de aanval op Iraanse proxies in Irak is in dat opzicht een significant signaal. Het is de eerste keer in dit conflict dat een Golfstaat naast de Verenigde Staten actief meevecht, wat het risico vergroot dat het conflict zich niet langer beperkt tot een confrontatie tussen twee landen maar een bredere regionale oorlog wordt met meerdere Golfstaten als partij.
De Islamitische Revolutionaire Garde zelf laat weinig ruimte voor de-escalatie: het Iraanse verzet zal doorgaan zolang de Amerikaanse dreigementen aanhouden, aldus een verklaring geciteerd door Al Jazeera.
Wat dit voor Nederlandse huishoudens betekent
Voor Nederland vertaalt een aanhoudende verstoring van Hormuz zich direct in de energierekening. De pompprijs voor Euro95 stond op 27 juli op 2,385 euro per liter, blijkt uit cijfers van het CBS, nog vóórdat het volle effect van de escalatie van deze week is verwerkt. Nederland is voor zijn energievoorziening voor een substantieel deel afhankelijk van olie- en gasstromen die deels via het Midden-Oosten lopen, wat het land gevoelig maakt voor precies dit soort geopolitieke schokken, ook al verloopt een deel van de Nederlandse gasvoorziening inmiddels via andere routes dan een decennium geleden.
Volgende fase: houdt de olievoorziening stand?
De komende dagen zijn bepalend voor de vraag of dit conflict een nieuwe, stabielere fase van wederzijdse vergelding ingaat, of dat de aanvallen op tankers en olie-infrastructuur zich verder opstapelen. Cruciaal is of Iran overgaat tot een poging de Straat van Hormuz daadwerkelijk te blokkeren, iets wat het land in het verleden heeft gedreigd maar nooit volledig heeft uitgevoerd, vermoedelijk vanwege de eigen afhankelijkheid van diezelfde route voor olie-export.
<em>Informatief, geen financieel of beleggingsadvies. Today in Finance heeft geen Wft-vergunning; raadpleeg voor geldbeslissingen altijd een gekwalificeerd adviseur.</em>
Nederland importeert een aanzienlijk deel van zijn energie via routes die door het Midden-Oosten lopen, dus een langdurige verstoring van Hormuz werkt door in de pompprijs en mogelijk de energierekening. Bij een pompprijs van 2,385 euro per liter op 27 juli zit er, afhankelijk van hoe het conflict zich ontwikkelt, opwaartse druk in de tank van elke Nederlandse automobilist. Een concreet bedrag valt nu niet te geven; dat hangt af van hoelang de onrust in de Straat van Hormuz aanhoudt.
