Hormuz-bestand na drie dagen effectief dood: 15 schepen door een straat die er 140 per dag hoort te zien

Het staakt-het-vuren van 8 april was ondubbelzinnig in zijn voorwaarden: "COMPLETE, IMMEDIATE, and SAFE OPENING of the Strait of Hormuz." Drie dagen later zijn er precies 15 schepen door de straat gevaren. Vóór het conflict passeerden gemiddeld 140 schepen per dag. Het bestand bestaat op papier; in de wateren van de Golf bestaat het niet.

De Straat van Hormuz is nu zes weken gesloten, sinds het conflict op 28 februari 2026 begon. Zo'n 800 schepen liggen gestrand in de Golf, met aan boord ruim 20.000 zeevarenden die niet door kunnen. De straat is de slagader van de mondiale energievoorziening: circa 20% van de wereldwijde olieaanvoer passeert er normaal gesproken doorheen. Elke extra week verlenging vergroot de druk op mondiale voorraden en prijzen.

Waarom het bestand niet werkt

De reden voor de impasse is concreet: Iran eist dat schepen toestemming vragen voor doorvaart. Wie dat niet doet, riskeert beschadigd of vernietigd te worden. Bovenop die doorvaarteis plant Teheran een tolheffing in cryptocurrency, zo meldde de Financial Times eerder deze week.

De scheepvaartsector weigert hieraan mee te werken. Intertanko, de organisatie die 190 onafhankelijke tankeroperatoren vertegenwoordigt en daarmee meer dan de helft van de wereldwijde olietankervloot, adviseert haar leden de straat niet te gebruiken zolang de situatie ongewijzigd blijft. Directeur Phillip Belcher liet aan de BBC weinig ruimte voor interpretatie: "We do not believe the payment of tolls is the right way to go about this. We are amazed that this appears to be one of the starting points of negotiations."

Belcher omschrijft de huidige situatie als "de facto rule of the Iranian military" over de straat. Zijn organisatie acht de doorvaart pas veilig bij een duurzame staking van de vijandelijkheden, gecombineerd met toezicht van een coalitie van bereidwillige landen, waarbij Iran geen soevereine zeggenschap heeft over de passage.

De juridische kern: UNCLOS en vrije doorvaart

Irans tolaanspraak raakt aan een fundamenteel principe van het internationale zeerecht. Onder het VN-Zeerechtverdrag (UNCLOS) geldt voor zeestraten die worden gebruikt voor internationale scheepvaart het recht op onbelemmerde doortocht ("transit passage"). Staten die aan zulke zeestraten grenzen, mogen de doorvaart niet opschorten of belasten. De Straat van Hormuz valt precies in deze categorie.

Belcher verwoordt het kernprobleem: de tolheffing is "against the whole idea of international laws and free passage through international waterways." De IMO-secretaris-generaal Arsenio Dominguez wees het plan in een interview op 11 april expliciet af.

De juridische complicatie is nog scherper door de status van de IRGC, de Iraanse Revolutionaire Garde, die grote delen van Irans economische activiteit overziet en de feitelijke controle uitoefent over de straat. Zowel de VS als de EU hebben de IRGC aangemerkt als terroristische organisatie. Scheepvaartbedrijven die tol betalen aan een entiteit met die classificatie, riskeren daarmee mogelijk sanctieschendingen, los van de principiële bezwaren tegen de eis zelf.

Wat er op het spel staat in Islamabad

VS-vicepresident JD Vance ontmoet Iraanse vertegenwoordigers vandaag, zaterdag 11 april, in Islamabad, Pakistan, om de details van het bestand verder uit te werken. De inzet is helder: de VS wil de straat volledig en veilig open, Iran wil erkenning en compensatie voor doorvaart. Dat zijn geen kleine onderhandelingsverschillen.

President Donald Trump sprak zich eerder via Truth Social uit: "There are reports that Iran is charging fees to tankers going through the Hormuz Strait. They better not be and, if they are, they better stop now!" Hij voegde daaraan toe dat olie "met of zonder de hulp van Iran" snel zal blijven stromen.

De dreigende taal staat in schril contrast met de situatie op het water: ondanks het formele bestand gaan luchtaanvallen in Israël en Libanon door. Het bestand heeft vooralsnog geen militaire deëscalatie opgeleverd die groot genoeg is om de scheepvaart het vertrouwen te geven de straat veilig te bevaren.

Wat een verlengde sluiting betekent

De economische rekening van zes weken Hormuz-sluiting stapelt zich op. Twintig procent van de mondiale olieaanvoer vindt normaal zijn weg door de straat. Alternatieven bestaan, maar zijn beperkt: de Trans-Arabische pijpleiding en de Sumed-pijpleiding via Egypte kunnen gezamenlijk een fractie van het normale volume opvangen. Voor vloeibaar aardgas (LNG) uit Qatar zijn nauwelijks alternatieve routes beschikbaar.

Hoe langer de sluiting duurt, hoe meer de voorraden in importerende landen slinken en hoe groter de opwaartse druk op olieprijzen wordt. De marktreacties op het conflict en het initiële bestand van 8 april werden eerder al geduid in een TIF-artikel van Lucas van der Berg over het olieherstel van 8 april. De huidige data laat zien dat het bestand die marktontspanning niet heeft weten vast te houden in de fysieke werkelijkheid van de doorvaart.

Vooruitblik

Alle ogen zijn vandaag gericht op de Vance-onderhandelingen in Islamabad. Een doorbraak zou de eerste concrete stap zijn richting hervatting van de normale scheepvaart; een mislukking vergroot de kans op een zevende week sluiting en de bijbehorende marktdruk. Zolang Intertanko haar leden adviseert de straat te mijden en de IRGC de facto de doorvaart controleert, blijft het gat tussen het formele bestand en de realiteit op het water intact.

Bronnen: BBC News, Financial Times, Truth Social (Donald Trump)

Dit artikel is uitsluitend bedoeld ter informatie en vormt geen financieel, beleggings- of fiscaal advies. Today in Finance is geen beleggingsonderneming en beschikt niet over een vergunning als bedoeld in de Wet op het financieel toezicht (Wft). Raadpleeg altijd een gekwalificeerd financieel adviseur voordat je financiele beslissingen neemt. Today in Finance is niet aansprakelijk voor beslissingen genomen op basis van deze informatie.