Hitte en droogte kunnen Europese economische groei dit jaar wegvagen

Een kerncentrale in Hongarije die stilligt omdat de Donau te weinig koelwater levert. Binnenvaartschepen in Nederland en Duitsland die hun bestemming niet meer bereiken door te lage waterstanden. Landbouwprognoses die naar beneden worden bijgesteld terwijl bosbranden door zuidelijk Europa trekken. Dit zijn niet langer alleen natuurbeelden van een hete zomer, het zijn volgens Triodos Bank de bouwstenen van een macro-economische klap die de verwachte groei in Europa dit jaar grotendeels kan wegvagen.

De Nederlandse duurzame bank schat de mogelijke economische schade op maximaal 180 miljard euro, meldt RTL Z op basis van het onderzoek. Dat is niet slechts een optelsom van beschadigde oogsten en gestremde scheepvaart, het is een bedrag dat de voorspelde groei van de Europese economie voor dit jaar in de schaduw zet.

Frankrijk voorop, Nederland ziet groei verdampen

Triodos brengt de schade niet gelijk over Europa aan. Frankrijk wordt economisch het hardst getroffen, gevolgd door Italie en Spanje, blijkt uit de analyse van het Reformatorisch Dagblad. Voor Belgie voorzien de Triodos-economen een krimp van ongeveer 1 procent, becijfert De Tijd.

Voor Nederland is het beeld iets minder dramatisch, maar niet geruststellend. Triodos-hoofdeconoom Hans Stegeman verwacht dat ook hier de verwachte economische groei grotendeels wordt tenietgedaan door de hitte, aldus het Reformatorisch Dagblad. Geen krimp zoals in Belgie, maar een jaar waarin de economie feitelijk stilstaat terwijl ze had moeten groeien.

Stegeman relativeert de cijfers niet, hij waarschuwt juist dat ze aan de lage kant kunnen zitten. "Het gaat om de mogelijke economische schade. Maar naar onze mening zitten we met onze berekeningen aan de conservatieve kant", zegt hij tegen het Reformatorisch Dagblad. Zijn tweede observatie raakt de kern van het probleem: "Onze economie is niet op zulke temperaturen ingericht, waardoor de effecten al snel heel groot worden."

Drie kanalen waarlangs hitte de economie raakt

De schade loopt via drie parallelle kanalen die elkaar versterken.

Landbouw is het meest voor de hand liggende kanaal. Aanhoudende droogte en hitte hebben de prognoses voor landbouwopbrengsten in Europa dit jaar al verlaagd. Minder opbrengst betekent minder omzet voor boeren en, verderop in de keten, hogere inkoopprijzen voor voedselverwerkers.

Energie is het tweede en misschien wel meest onderschatte kanaal. Vorige week is in Hongarije een kerncentrale stilgelegd omdat de Donau te weinig water bevat om de reactor te koelen. Tegelijkertijd werken zonnepanelen minder efficient bij extreme hitte, precies op het moment dat de vraag naar elektriciteit stijgt door intensief airco-gebruik. Die combinatie, minder aanbod en meer vraag, drijft energieprijzen omhoog. Dat raakt niet alleen huishoudens, het raakt elk energie-intensief bedrijf in de eurozone.

Transport is het derde kanaal. In Nederland en Duitsland zijn sommige bedrijven door lage waterstanden nauwelijks nog bereikbaar voor de scheepvaart. De Rijn en aangesloten binnenwateren zijn voor de Duitse en Nederlandse industrie een cruciale aan- en afvoerroute voor grondstoffen en eindproducten. Als schepen minder lading kunnen vervoeren of helemaal niet kunnen varen, stapelt zich vertraging op die uiteindelijk in productiecijfers terugkomt.

Waarom dit een ander verhaal is dan de energierekening

TIF beschreef eerder hoe de hittegolf via hogere voedsel- en energieprijzen direct de portemonnee van huishoudens raakt. Het Triodos-onderzoek voegt daar een tweede, macro-economische laag aan toe: het gaat niet alleen om wat je aan de kassa of aan je energieleverancier betaalt, maar om of de Europese economie als geheel dit jaar nog groeit.

Dat onderscheid is relevant omdat de twee effecten elkaar voeden. Stijgende energieprijzen door verminderde koelcapaciteit en zonnepanelenrendement zijn zowel een consumentenprobleem als een macro-economisch probleem: ze drukken op de koopkracht van huishoudens en op de marges van bedrijven, en beide componenten tellen mee in het bruto binnenlands product. De Nederlandse inflatie stond in juli op 3,1 procent op jaarbasis, volgens het CBS, en energieprijzen die verder oplopen door hitte-gerelateerde schaarste zouden daar via de gebruikelijke doorwerking bovenop komen.

Belangrijk is ook wat Triodos niet doet: het bureau presenteert de 180 miljard euro niet als zekerheid maar als scenario, met de eigen waarschuwing dat de werkelijke schade waarschijnlijk hoger uitvalt dan de conservatieve aannames in de berekening. Dat is een analytische inschatting, geen vaststaand feit, en de bank benadrukt dat zelf.

Geen historische ijkpunten, wel een patroon

Triodos levert in het onderzoek geen vergelijking met eerdere hittejaren, waardoor niet direct te zeggen is of 2026 een uitschieter is of een volgende stap in een structurele trend. Wat wel duidelijk wordt uit de drie beschreven kanalen, landbouw, energie en transport, is dat de Europese economische infrastructuur nog niet is ingericht op herhaalde extreme hitte. Stegemans observatie dat "onze economie niet op zulke temperaturen is ingericht" is daarmee minder een uitspraak over dit specifieke jaar dan over een structurele kwetsbaarheid die zich elk hittejaar opnieuw kan manifesteren, met wisselende intensiteit per land.

Voor de eurozone als geheel is de vraag hoe deze schade zich verhoudt tot de reeds voorspelde groeicijfers voor 2026. Triodos suggereert dat de klimaatschade in landen als Frankrijk, Italie en Spanje een substantieel deel van de verwachte groei kan opeten, en dat Nederland weliswaar niet krimpt maar zijn groei grotendeels ziet verdampen.

Volgende dataronde: kwartaalcijfers CBS en ECB-groeiraming

Concrete bevestiging van de macro-impact van deze hittegolf volgt pas met vertraging, via de reguliere kwartaalcijfers van CBS en de eurozone-brede groeiramingen van de ECB later dit jaar. Tot die tijd blijft het Triodos-onderzoek een vroege, conservatief genoemde schatting van een schade die zich nog volledig moet uitkristalliseren in de officiele groeicijfers.

Informatief, geen financieel of beleggingsadvies. Today in Finance heeft geen Wft-vergunning; raadpleeg voor geldbeslissingen altijd een gekwalificeerd adviseur.