Inflatie op 3%, maar jij voelt 8%: waarom alles nog steeds duur aanvoelt

Je staat bij de kassa, kijkt naar het bonnetje en denkt: dit kan toch niet kloppen? De inflatie is officieel terug naar normaal, zo'n 3%, maar jouw boodschappen voelen allesbehalve goedkoop aan. Dat gevoel klopt, en het heeft een naam: gevoelsinflatie. Volgens nieuwe cijfers van het CBS schatten consumenten de inflatie momenteel op ongeveer 8%, ruim twee keer zo hoog als wat er feitelijk gemeten wordt.

Gevoelsinflatie versus de werkelijke CPI: wat is het verschil?

Het CBS meet inflatie via de Consumenten Prijs Index, de CPI. Daarvoor worden honderden producten en diensten bijgehouden, van brood tot tandartskosten, van benzine tot een streamingabonnement. Dat levert een gewogen gemiddelde op van de prijsontwikkeling in de economie.

Gevoelsinflatie werkt anders. Dat is wat consumenten zélf denken dat de inflatie is, gemeten via enquêtes. En die twee getallen lopen al tweeënhalf jaar flink uiteen: de gemeten inflatie schommelt rond de 3%, de gevoelsinflatie blijft hangen op ongeveer 8%.

Dat is geen nieuw fenomeen. Consumenten schatten inflatie structureel iets hoger in dan ze feitelijk is. Maar vóór 2022 was het verschil klein: in 2017 lag de gevoelsinflatie op zo'n 2 tot 3%, terwijl de CPI uitkwam op 1,1 tot 1,8%. In 2018 en 2019 was hetzelfde patroon zichtbaar, met een gat van slechts een paar tiende procentpunten tot hooguit 1 à 2 procentpunt. Na de energiecrisis van 2022 is dat gat structureel verbreed naar zo'n 5 procentpunt.

Waarom zit de energiecrisis nog zo diep?

De energiecrisis van 2022 sloeg hard aan. Energieprijzen gingen omhoog, boodschappen werden duurder, en iedereen merkte het elke dag aan den lijve. Die piekperiode heeft diepe sporen nagelaten in hoe mensen prijzen waarnemen, om twee redenen.

Ten eerste wegen sterke prijsstijgingen zwaarder in onze herinnering dan dalingen. Een pak pasta dat van €1,20 naar €1,80 schoot tijdens de crisisperiode en daarna terugzakte naar €1,50, voelt nog steeds duurder dan voor de crisis, ook al is de officiële inflatie gedaald. Dat is geen irrationeel gevoel: de absolute prijs ligt nog steeds hoger. De CPI meet de verandering, niet het niveau.

Ten tweede besteden mensen dagelijks aandacht aan een beperkt aantal producten: boodschappen, benzine en energie. Die categorieën stegen in 2022 het hardst en beklijven daardoor het sterkst. Categorieën die goedkoper worden, zoals elektronica, vallen minder op en worden minder zwaar gewogen in de eigen beleving.

Het resultaat: de feitelijke inflatie is inmiddels weer dicht bij het niveau van vóór de energiecrisis. De gevoelsinflatie niet. Die ligt nog altijd ongeveer twee keer zo hoog als voor 2022.

Het gevoel klopt én klopt niet

Het is verleidelijk om gevoelsinflatie weg te zetten als irrationaliteit. Maar het gevoel vertelt ook iets echts. Prijzen liggen nu op een hoger absoluut niveau dan in 2021, ook als de stijging is afgevlakt. Een boodschappenmandje dat drie jaar geleden €100 kostte, kost nu misschien €115, ook al stijgt die €115 dit jaar nog maar met 3%. De CPI meet de snelheid van de prijsstijging, niet de afstand die al is afgelegd.

Dat maakt het gat tussen gemeten en gevoelsinflatie niet makkelijk te dichten. Zolang de prijzen op hun nieuwe, hogere niveau blijven, zal het gevoel achterblijven bij wat de statistiek laat zien.

Wat volgt

Het CBS publiceert maandelijks nieuwe inflatiecijfers. De volgende update van de CPI volgt komende maand en geeft opnieuw inzicht in hoe gemeten en gevoelde inflatie zich tot elkaar verhouden.

Bronnen: CBS

Dit artikel is uitsluitend bedoeld ter informatie en vormt geen financieel, beleggings- of fiscaal advies. Today in Finance is geen beleggingsonderneming en beschikt niet over een vergunning als bedoeld in de Wet op het financieel toezicht (Wft). Raadpleeg altijd een gekwalificeerd financieel adviseur voordat je financiële beslissingen neemt. Today in Finance is niet aansprakelijk voor beslissingen genomen op basis van deze informatie.