Frankrijk en Duitsland ruilen klimaatregels voor Chinese importmuur om autobanen te redden

BMW schrapt deze week 8.000 banen, 5% van het wereldwijde personeelsbestand. Volkswagen overweegt tot 100.000 ontslagen wereldwijd, meldde Reuters eind juni op basis van Manager Magazin. Nu volgt het politieke antwoord: Frankrijk en Duitsland werken aan een 'grand bargain' waarin Parijs zijn klimaatregels voor auto's verzacht en Berlijn in ruil daarvoor protectionistische inkoopregels steunt tegen Chinese concurrentie.

Voor wie in Nederland bij een toeleverancier werkt of aandelen in de sector aanhoudt, is dit geen abstracte Brusselse onderhandeling. De Duitse auto-industrie is de grootste economische motor van de eurozone en trekt via toeleveringsketens ook Nederlandse bedrijven mee, van staalverwerkers tot chipfabrikanten. Een politieke ruil die Duitse fabrieken overeind houdt, raakt daarmee ook Nederlandse orderboeken.

Het Frans-Duitse ruilvoorstel

Emmanuel Macron en Friedrich Merz gaven na gezamenlijke ministeriële overleggen, twee weken geleden, hun regeringen de opdracht om tot een akkoord te komen, meldt eenews.net. De ruil is in de kern simpel: Frankrijk verzacht de geplande uitfasering van nieuwe auto's met verbrandingsmotor, Duitsland steunt Frankrijks wens om meer publieke aanbestedingen en subsidies te reserveren voor Europese industrie.

Concreet gaat het om striktere 'Made in Europe'-bepalingen in de EU Industrial Accelerator Act. Die wet moet bepalen welke handelspartners kwalificeren voor 'trusted partner'-status in belangrijke aanbestedings- en subsidieprogramma's, zo meldde Politico, samengevat door Semafor. Wie niet als 'trusted partner' geldt, valt buiten een groot deel van de Europese overheidsbestedingen. Dat raakt direct Chinese fabrikanten die de afgelopen jaren juist via prijsconcurrentie marktaandeel wonnen in Europa.

Waarom nu: de rekening van twee automakers

De timing is geen toeval. In een eerdere analyse bleek al dat Volkswagen zijn grootste herstructurering in de geschiedenis van de auto-industrie voorbereidt, met tot 140.000 banen op het spel over de hele keten van merken en toeleveranciers. Dat artikel ging over het bedrijf zelf: kostenbesparingen, fabriekssluitingen, de druk van aandeelhouders. Het Frans-Duitse akkoord is de politieke reactie op diezelfde crisis, één die de hele sector raakt en niet alleen VW.

BMW's aankondiging van 8.000 ontslagen deze week bevestigt dat het geen VW-specifiek probleem is. BNR Nieuwsradio noemt het cijfer 5% van het wereldwijde personeelsbestand van de Beierse autofabrikant. Twee van Duitslands drie grote automerken saneren tegelijkertijd, in een sector die traditioneel geldt als het kloppend hart van de Duitse industriële economie.

De onderliggende oorzaak is bekend maar wordt zelden zo scherp zichtbaar als nu: Chinese fabrikanten hebben in een paar jaar tijd een technologisch en prijsvoordeel opgebouwd in elektrische auto's, terwijl Europese merken vastzaten aan hogere productiekosten en langzamere elektrificatie. De EU worstelt bovendien om zich collectief te verenigen tegen het groeiende Chinese handelsoverschot, terwijl Beijing lidstaten individueel bewerkt met investeringstoezeggingen en handelsdeals. Die verdeeldheid maakt een gezamenlijk Europees antwoord moeilijker dan het aan Chinese kant is.

Politieke ruil, geen technische oplossing

Wat opvalt aan de deal is dat het geen industriebeleid is in de klassieke zin, geen subsidiepot voor batterijfabrieken of onderzoeksgeld voor accutechnologie. Het is een politieke ruilhandel tussen twee landen met tegengestelde uitgangsposities. Frankrijk heeft belang bij snellere klimaatregels omdat zijn eigen wagenpark relatief schoon is dankzij kernenergie in de elektriciteitsmix, maar is bereid dat te temperen om Duitse steun te krijgen voor protectionisme dat ook de eigen Franse industrie beschermt. Duitsland, van oudsher terughoudend met marktinterventie, accepteert nu importbeperkingen omdat de binnenlandse pijn te groot is geworden om te negeren.

Die asymmetrie maakt de deal fragiel. Verzachte klimaatdoelen kunnen op verzet stuiten bij andere EU-lidstaten en bij het Europees Parlement, dat de eigen uitfaseringsdatum voor verbrandingsmotoren nog niet zo lang geleden vastlegde. Striktere inkoopregels kunnen dan weer handelsspanningen met andere partners oproepen, inclusief mogelijke Chinese tegenmaatregelen richting Europese exporteurs.

Het gevechtsvliegtuig als waarschuwing

Dat Frans-Duitse industriële samenwerking makkelijker klinkt dan ze is, bewijst een ander, recenter project. Een gezamenlijk Frans-Duits gevechtsvliegtuigprogramma klapte vorige maand uit elkaar door onderlinge ruzies tussen de betrokken defensiebedrijven, meldt de BBC. Dat project had jarenlange politieke steun vanuit Parijs en Berlijn, en strandde alsnog op bedrijfsbelangen en nationale prioriteiten die niet te verzoenen bleken.

De vergelijking is relevant omdat de auto-industrie een vergelijkbaar risico loopt. Volkswagen, BMW, Mercedes-Benz, Renault en Stellantis hebben allemaal andere belangen, andere productmixen en andere afhankelijkheid van de Chinese markt als afzetgebied. Een politieke deal tussen twee hoofdsteden garandeert niet dat de bedrijven zelf zich schikken naar wat Parijs en Berlijn afspreken.

Volgende stap: uitwerking van de Industrial Accelerator Act

De 'grand bargain' is nog een politieke opdracht, geen wet. De concrete uitwerking van de striktere 'Made in Europe'-bepalingen moet nog landen in de EU Industrial Accelerator Act, en de verzachting van de verbrandingsmotor-uitfasering vergt aanpassing van bestaande EU-klimaatwetgeving. Beide trajecten lopen via Brussel, waar niet alleen Frankrijk en Duitsland maar 25 andere lidstaten meebeslissen. Hoe snel dat proces vlot trekt, bepaalt of de deal op tijd komt om VW's en BMW's ontslagrondes nog te beïnvloeden, of vooral een politiek signaal blijft terwijl de sanering al doorzet.

Informatief, geen financieel of beleggingsadvies. Today in Finance heeft geen Wft-vergunning; raadpleeg voor geldbeslissingen altijd een gekwalificeerd adviseur.