ECB knijpt klimaatrisico in de onderpandregels van banken

Terwijl in Frankrijk en Spanje bosbranden woeden bij recordtemperaturen, trekt de Europese Centrale Bank een technische hendel over die bepaalt hoeveel banken kunnen lenen tegen risicovolle bedrijfsactiva. Het is geen toeval dat beide dingen tegelijk in het nieuws komen: de ECB verbindt de twee expliciet aan elkaar.

Frank Elderson, lid van de directie van de ECB, waarschuwt in een interview met The Guardian dat de instorting van wat hij "ecosysteemdiensten" noemt een snel groeiend risico vormt voor de wereldeconomie. "These services are not stable but they are in rapid decline. That's why we talk about the climate and nature crises," aldus Elderson. Hij voegt eraan toe dat natuurgerelateerde risico's "material economic and financial risks" kunnen veroorzaken, met effecten op kredietrisico, groei, inflatie en op de lange termijn mogelijk de financiële stabiliteit.

Die uitspraken vallen niet toevallig samen met de actuele bosbranden in Zuid-Europa. Maar de ECB praat niet alleen: de centrale bank heeft twee weken geleden ook een concrete beleidsstap gezet die banken direct raakt.

Klimaatfactor breidt uit van 2% naar 29% van het onderpand

Sinds 15 juni 2025 hanteert de ECB een klimaatfactor in haar onderpandkader, het systeem dat bepaalt hoeveel banken kunnen lenen bij de centrale bank tegen activa die ze als zekerheid inbrengen. Die factor gold tot nu toe alleen voor niet-financiële bedrijfsobligaties, een relatief kleine categorie die goed is voor minder dan 2% van al het verpande onderpand in het Eurosysteem.

Op 24 juli kondigde de ECB in een persbericht een forse uitbreiding aan. De klimaatfactor gaat vanaf 2027 ook gelden voor niet-financiële bedrijfsleningen, de zogeheten credit claims. Die categorie is veel groter: 29% van al het verpande onderpand, blijkt uit een analyse van Green Central Banking. De schaal van het instrument vertienvoudigt daarmee ruwweg in één stap.

Het mechanisme werkt via een waardekorting, ook wel haircut genoemd. Hoe gevoeliger een actief is voor klimaatrisico's, hoe groter de korting die de ECB toepast op de waarde van dat actief als onderpand. Een bank die een lening aan een sterk klimaatblootgestelde onderneming als onderpand aanbiedt, krijgt daar dus minder liquiditeit tegen dan voorheen.

Nieuw is dat de ECB voor het eerst een maximum aan die korting heeft gesteld: 5%, voor zowel obligaties als leningen. Bij de introductie van de klimaatfactor in 2025 ontbrak dat plafond nog. De klimaatfactor voor bedrijfsleningen wordt opgebouwd uit drie elementen: een sectorbrede stressfactor gebaseerd op klimaatstresstests, de blootstelling van de individuele kredietnemer aan transitierisico's, en een derde component. De ECB maakt de uitkomst per individuele lening niet openbaar.

Waarom dit de kapitaalkosten van banken raakt

Voor banken betekent dit concreet dat klimaatgevoelige bedrijfsleningen minder waard worden als onderpand bij de ECB. Een bank die veel van dat soort leningen op de balans heeft, kan er minder tegen lenen bij de centrale bank, wat de effectieve financieringskosten van die portefeuille verhoogt. Dat is precies het mechanisme waarmee toezichthouders klimaatrisico's proberen te vertalen naar een prijs die banken voelen in hun dagelijkse liquiditeitsbeheer.

Het is ook een verschuiving in hoe de ECB haar rol invult. Waar klimaatstresstests vooral een diagnostisch instrument waren, een foto van kwetsbaarheden, grijpt de centrale bank nu direct in op het instrument dat de liquiditeitsvoorziening van de bankensector regelt. Dat is een van de weinige hendels die de ECB heeft die banken meteen in de portemonnee raakt, zonder dat er een nieuwe wet of richtlijn van het Europees Parlement voor nodig is.

De timing is veelzeggend. Terwijl Elderson spreekt over ecosystemen die "in rapid decline" zijn, zet zijn eigen instelling een instrument in dat banken dwingt om klimaatrisico daadwerkelijk mee te wegen in hun financieringsgedrag, niet als rapportageverplichting maar als iets dat direct de kosten van onderpand beïnvloedt.

De erkenning dat de modellen tekortschieten

Toch schuilt er een ongemakkelijke nuance onder dit hele beleidsinstrument. Onderzoekers van de ECB zelf erkennen dat klimaatrisico mogelijk moeilijker te voorspellen wordt, niet makkelijker, ondanks grote investeringen van banken en verzekeraars in AI-gedreven klimaatanalyse, meldt Risk Market News.

Dat is een opmerkelijke erkenning voor een centrale bank die tegelijkertijd een kwantitatief instrument, de klimaatfactor met zijn 5% maximum, in de praktijk brengt. Het onderliggende probleem is dat klimaatrisico geen stabiel statistisch patroon volgt zoals kredietrisico dat traditioneel doet. Extreme weersgebeurtenissen, kantelpunten in ecosystemen en beleidsschokken rond de energietransitie zijn moeilijk te vangen in de historische datareeksen waarop financiële modellen normaal leunen. De bosbranden van deze zomer in Frankrijk en Spanje zijn daar een actueel voorbeeld van: de economische schade laat zich pas achteraf goed becijferen, terwijl banken vooraf al onderpand moeten waarderen.

De ECB kiest er desondanks voor om te handelen op basis van de beste beschikbare inschatting, in plaats van te wachten op een perfect model dat er waarschijnlijk nooit komt. Dat is een verdedigbare positie voor een toezichthouder, maar het betekent ook dat banken zich voorbereiden op een raamwerk waarvan de makers zelf toegeven dat de onderliggende risico-inschatting onzeker blijft.

Wat er nog moet gebeuren voor 2027

De uitgebreide klimaatfactor voor bedrijfsleningen gaat pas in 2027 daadwerkelijk gelden, wat banken ruim de tijd geeft om hun kredietportefeuilles tegen het licht te houden en te bepalen welke leningen onder de nieuwe waardekorting vallen. Tot die tijd blijft onduidelijk hoe individuele banken de sectorbrede stressfactor en de blootstelling aan transitierisico's per klant precies gaan inschatten, aangezien de ECB de klimaatfactor per lening niet publiceert. De ontwikkeling van de bosbranden in Zuid-Europa, en de economische schade die daaruit voortvloeit, zal ondertussen verder voer geven aan de discussie of dit tempo snel genoeg is.

Informatief, geen financieel of beleggingsadvies. Today in Finance heeft geen Wft-vergunning; raadpleeg voor geldbeslissingen altijd een gekwalificeerd adviseur.