Consumenten-vertrouwen keldert naar -44: bijna zo somber als bij corona
Het consumentenvertrouwen daalde in april naar -44, de op een na grootste maanddaling ooit. Wat meet dat cijfer en wat merk jij ervan?
Het CBS publiceerde deze week de meest opvallende vertrouwenscijfers in jaren: het Nederlandse consumentenvertrouwen daalde in april 2026 naar -44. Dat is een val van 14 punten in één maand. En dat voelt niet zomaar somber aan, dat is historisch uitzonderlijk.
Alleen in april 2020, toen Nederland van de ene op de andere dag in lockdown ging, zakte het vertrouwen in één maand harder. Dat de huidige situatie daar bijna aan tipt, zonder een pandemie of lockdown, zegt veel over hoe Nederlanders zich nu voelen.
Wat meet het consumentenvertrouwen eigenlijk?
Voordat we dieper ingaan op de cijfers: wat is dat consumentenvertrouwen eigenlijk? Het CBS vraagt elke maand aan een groep huishoudens vijf vragen over hun financiële situatie en verwachtingen. Dat gaat over:
- Het economisch klimaat van de afgelopen twaalf maanden
- Het economisch klimaat voor de komende twaalf maanden
- De eigen financiële situatie van de afgelopen twaalf maanden
- De eigen financiële situatie voor de komende twaalf maanden
- De koopbereidheid: is dit een goed moment voor grote aankopen?
Van elke vraag berekent het CBS het saldo van positieve en negatieve antwoorden. De uitkomst loopt van -100 (iedereen is negatief) tot +100 (iedereen is positief). Het gemiddelde van die vijf saldo's is het consumentenvertrouwen.
Een stand van -44 betekent dus niet dat iedereen wanhopig is, maar wel dat er fors meer mensen negatief dan positief antwoorden op al die vragen samen. Het twintigjarig gemiddelde ligt op -11. Met -44 zitten we daar ruimschoots onder.
Hoe uitzonderlijk is deze daling?
Om te begrijpen hoe uitzonderlijk april 2026 is, helpt een tijdlijn:
| Periode | Stand | Context |
|---|---|---|
| April 2026 | -44 | Huidig |
| Maart 2026 | -30 | Vorige maand |
| April 2025 | -37 | Een jaar geleden |
| September 2024 | -21 | Meest recente herstel |
| Sept./okt. 2022 | -59 | Absoluut dieptepunt (energiecrisis) |
| Januari 2000 | +36 | Absoluut hoogtepunt |
Na de energiecrisis van 2022, toen het vertrouwen op het historisch dieptepunt van -59 stond, was er in 2023 en 2024 een geleidelijk herstel. In september 2024 stond de teller op -21, een stuk minder somber. Maar sindsdien is het hard gegaan in de verkeerde richting: van -26 in december 2024 naar -44 nu. Dat is in vier maanden een daling van 18 punten.
De daling van 14 punten in april 2026 alléén is de op een na grootste maandelijkse daling sinds de start van de meting in 1986. Alleen de lockdown-schok van april 2020 was groter.
Wat drijft deze somberheid?
Het CBS geeft geen directe verklaring in de cijfers zelf, maar de context is niet moeilijk te raden. De geopolitieke onzekerheid is de afgelopen maanden sterk toegenomen. De spanningen rondom de Straat van Hormuz, stijgende energieprijzen en handelsonzekerheid wereldwijd doen hun werk. Today in Finance berichtte eerder al over de gevolgen van de Hormuz-crisis voor energieprijzen en de boodschappenrekening.
Het is een combinatie van factoren die consumenten herkennen uit eerdere crises: dure energie, onrust in de wereld, en onzekerheid over wat er morgen nog meer kan veranderen. Dat vertaalt zich direct in hoe mensen zich voelen over hun eigen portemonnee.
Wat merk jij hiervan in het dagelijks leven?
Hier wordt het interessant, want consumentenvertrouwen is geen abstract getal. Het meet concreet gedrag, of eigenlijk: de intentie tot gedrag.
Als mensen somberder worden over hun financiële situatie, doen ze een aantal dingen die je direct kunt herkennen:
- Grote aankopen worden uitgesteld. Die nieuwe auto, keuken of televisie? Die kan nog wel even wachten. De deelvraag over koopbereidheid zit bij dit soort standen diep in het rood.
- De spaarquote stijgt. Onzekerheid maakt spaarders van mensen. Niet omdat ze meer verdienen, maar omdat ze minder durven uit te geven. Geld op de rekening voelt als buffer.
- Uitgaven aan luxe en vrije tijd dalen. Restaurants, vakanties, abonnementen: dat is waar mensen als eerste op bezuinigen als de onzekerheid toeneemt.
En dat heeft gevolgen die verder gaan dan je eigen huishouden. Als miljoenen consumenten tegelijk de hand op de knip houden, remt dat de economische groei. Bedrijven zien hun omzet dalen, stellen investeringen uit en nemen minder personeel aan. Zo kan een gevoel, gemeten met vijf vragen, een zichzelf versterkend effect krijgen op de economie als geheel.
Hoe ver zijn we nog van het dieptepunt?
Het goede nieuws, als je dat zo kunt noemen: we zitten nog niet op het absolute dieptepunt. In september en oktober 2022, op het hoogtepunt van de energiecrisis, stond het vertrouwen op -59. Dat was de situatie waarin mensen écht dachten dat ze de energierekening niet meer konden betalen.
Met -44 zitten we 15 punten boven dat dieptepunt. Maar de richting en de snelheid van de daling zijn zorgwekkend. Als de huidige trend doorzet, zijn we in een paar maanden in onbekend terrein.
Wat volgt?
Het CBS publiceert de volgende consumentenvertrouwensmeting in mei 2026. Tegen die tijd is er meer duidelijkheid over de situatie rondom de Hormuz-straat en de gevolgen voor de energieprijzen. Ook de ontwikkeling van de handelsspanningen wereldwijd zal meewegen in hoe Nederlanders aankijken tegen hun financiële toekomst. Als die onzekerheid afneemt, kan het vertrouwen snel herstellen, zoals we in 2023 zagen. Maar als de onrust aanhoudt, kunnen de CBS-cijfers van mei opnieuw verrassen.
Bronnen: CBS
Dit artikel is uitsluitend bedoeld ter informatie en vormt geen financieel, beleggings- of fiscaal advies. Today in Finance is geen beleggingsonderneming en beschikt niet over een vergunning als bedoeld in de Wet op het financieel toezicht (Wft). Raadpleeg altijd een gekwalificeerd financieel adviseur voordat je financiële beslissingen neemt. Today in Finance is niet aansprakelijk voor beslissingen genomen op basis van deze informatie.
