Het staakt-het-vuren wankelt al, maar de economische schade is al aangericht

Wall Street juichte dinsdagavond. De VS en Iran bereikten een akkoord over een staakt-het-vuren, de Straat van Hormuz zou heropenen, en aandelenmarkten stegen. Woensdag liep de realiteit direct uit de pas: Israël bleef Iraanse proxies in Libanon aanvallen, Iran hield de Straat van Hormuz gesloten en beschuldigde de VS van schending van de afspraken. Verdere onderhandelingen noemde Teheran 'unreasonable'. Het bestand wankelt al voor de inkt droog is.

Maar het eigenlijke verhaal speelt zich een laag dieper af. Want zelfs als het vuren morgen definitief stopt, is de economische schade van deze oorlog al structureel. Dit is het verhaal van een conflict dat de wereldeconomie al heeft veranderd, ongeacht de uitkomst op het slagveld.

Het bestand: snel gesloten, snel onder druk

De voorwaarden van het dinsdagavond bereikte akkoord waren helder: de VS pauzeren aanvallen op Iran, in ruil voor hervatting van scheepvaart door de Straat van Hormuz, de smalste doorgang die de oliereserves van de Perzische Golf met wereldmarkten verbindt. Wall Street reageerde enthousiast.

Binnen vierentwintig uur stond het akkoord al onder druk, zo blijkt uit analyse van Vox. Israëlische aanvallen op Iraanse proxies in Libanon, die Iran als schending van de afspraken beschouwt, en een gesloten Hormuz maken duidelijk dat het bestand rustiger is op papier dan op de grond. De marktreactie was daarmee klassiek voorbarig: beleggers prezen de uitkomst in die ze wilden zien, niet de uitkomst die er ligt.

Op 6 april publiceerden wij al de IMF-waarschuwing dat een conflict in het Midden-Oosten hogere inflatie en lagere groei onvermijdelijk maakt. Die waarschuwing klinkt nu harder dan ooit.

Vijf jaar herstel: de energieinfrastructuur is verwoest

De meest onderschatte ontwikkeling van de afgelopen weken is wat er eind maart gebeurde: zowel Israël als Iran vielen gasvelden in de Perzische Golf aan. Het was de meest dramatische escalatie tot dusver in dit conflict, en de gevolgen reiken ver voorbij het slagveld.

Die aanvallen troffen upstream energie-infrastructuur, de bronnen en installaties waar energie gewonnen wordt voordat ze überhaupt getransporteerd kan worden. Zelfs in het meest optimistische scenario, een snel einde aan de oorlog en een volledig functionerend bestand, kan het tot vijf jaar duren om deze infrastructuur te herbouwen, zo analyseert Foreign Affairs.

Dat cijfer verdient een moment van stilstand. Vijf jaar betekent dat de energiemarkt structureel krapper blijft, ongeacht wat diplomaten de komende weken bereiken. De raffinagecapaciteit, de gaswinning, de exportterminals: die worden niet hersteld via een akkoord in Washington of Genève. Die worden hersteld met staal, beton, engineers en tijd.

De Straat van Hormuz was al in maart gesloten door Iran. Sindsdien stegen energieprijzen gestaag, daalden aandelenbeurzen en werden groeiprognoses neerwaarts bijgesteld. Analisten waarschuwden dat een langdurige sluiting de wereldeconomie in een diepe recessie kon duwen. Ook al heropent de Straat, de schade aan de productiecapaciteit erachter blijft.

Van energieschok naar schuldencrisis in opkomende landen

De prijseffecten zijn al zichtbaar aan de randen van de wereldeconomie. In de Filipijnen zijn de dieselprijzen meer dan verdubbeld sinds het conflict eind februari uitbrak, meldt Caixin Global. Dat is geen statistische abstractie: hogere dieselprijzen verhogen de kosten van transport, landbouw en elektriciteitsopwekking in één beweging.

De doorwerking naar rijkere economieën verloopt via een ander kanaal, en dat kanaal loopt door Washington. Na de aanvallen op de gasvelden begonnen Amerikaanse markten in te prijzen dat de Federal Reserve de rente zou verhogen, niet verlagen, om de oplaaiende inflatie te bestrijden. Hogere Fed-rente werkt direct door in autoleningen, hypotheken, brandstofkosten en productiekosten die aan consumenten worden doorberekend.

Het meest zorgwekkende effect speelt echter op het internationale toneel. De meeste buitenlandse schulden zijn nog altijd in Amerikaanse dollars gedenomineerd, inclusief de schulden die landen de afgelopen twee decennia van China leenden. Stijgende Amerikaanse rentes bepalen daarmee direct de schuldhoudbaarheid van opkomende economieën.

De uitkomst is asymmetrisch en wreed: de rijkste landen kunnen premiumprijzen betalen voor de resterende energie die beschikbaar is. De armste landen betalen niet alleen meer voor energie, maar zien tegelijk hun schuldlasten oplopen door een duurdere dollar en hogere herfinancieringskosten. De energieschok fungeert als een versneller van bestaande ongelijkheid in de mondiale economie.

De markten hadden het te vroeg goed

Er is een verschil tussen een einde aan het schieten en een einde aan de economische gevolgen. Markten behandelen een staakt-het-vuren reflexmatig als een resetknop. Maar wanneer energie-infrastructuur vijf jaar herstel vergt, wanneer inflatiedruk al in Fed-verwachtingen is ingebakken, en wanneer opkomende landen al hogere schuldlasten dragen, is er geen resetknop.

Het staakt-het-vuren, als het standhoudt, is een noodzakelijke maar volstrekt onvoldoende voorwaarde voor economisch herstel. Het stopt het bloeden, maar de wonden zijn al geslagen. De geopolitieke schok die begon met de sluiting van de Straat van Hormuz en escaleerde met aanvallen op Perzische Golfgasvelden heeft de structuur van de mondiale energiemarkt veranderd.

Vooruitblik

De komende dagen zijn bepalend voor de vraag of het bestand standhoudt of alsnog instort. De status van de Straat van Hormuz geldt daarbij als de meest concrete indicator: zolang die gesloten blijft, is het akkoord in de praktijk niet van kracht. Op middellange termijn bepalen de Fed-rentebeslissingen, waarvan de eerstvolgende vergadering van het Federal Open Market Committee op 6 en 7 mei plaatsvindt, hoe snel de schuldendruk op opkomende markten verder oploopt. De infrastructuurhersteloperatie in de Perzische Golf, ongeacht wanneer die begint, zal de energiemarkt tot diep in het volgende decennium beïnvloeden.

Bronnen: Foreign Affairs, Vox, Caixin Global, IMF

Dit artikel is uitsluitend bedoeld ter informatie en vormt geen financieel, beleggings- of fiscaal advies. Today in Finance is geen beleggingsonderneming en beschikt niet over een vergunning als bedoeld in de Wet op het financieel toezicht (Wft). Raadpleeg altijd een gekwalificeerd financieel adviseur voordat je financiele beslissingen neemt. Today in Finance is niet aansprakelijk voor beslissingen genomen op basis van deze informatie.