Tata Steel strafrechtelijk vervolgd voor opzettelijke vervuiling, terwijl subsidiedossier en vergunningen vastlopen

Het Openbaar Ministerie dagvaardt Tata Steel wegens opzettelijke en illegale uitstoot van schadelijke stoffen en het werken zonder de vereiste vergunningen. Terwijl de staalproducent zich voor de rechter moet verantwoorden, staat de overheid tegelijkertijd klaar met miljarden aan subsidie voor de verduurzaming van exact die fabriek. En die verduurzaming loopt zelf al vast: de vergunningaanvragen zijn onvolledig. Drie belangen botsen hier frontaal.

Wat Tata Steel wordt verweten

De vervolging door het OM is geen verrassing, maar wel een mijlpaal. De dagvaarding volgt op jarenlang onderzoek van het OM en op een aangifte van strafrechtadvocaat Bénédicte Ficq, die al langer optreedt namens omwonenden van de staalfabriek in IJmuiden.

De verdenkingen zijn ernstig: Tata Steel zou opzettelijk schadelijke stoffen illegaal hebben uitgestoten, en zou hebben geopereerd zonder de wettelijk verplichte vergunningen. Het woord "opzettelijk" is in strafrechtelijke zin betekenisvol. Het impliceert dat het OM niet spreekt van nalatigheid of een administratieve fout, maar van bewuste keuzes. Wat de precieze omvang van de tenlastelegging is, moet de rechtsprocedure uitwijzen.

Ficq vertegenwoordigt al geruime tijd omwonenden die stellen dat de uitstoot van de fabriek hun gezondheid schaadt. De aangifte gaf het OM aanleiding tot onderzoek; dat onderzoek mondt nu uit in een dagvaarding.

De paradox: miljarden subsidie, strafrechtelijke vervolging

De timing raakt aan een fundamentele politieke spagaat. De Nederlandse overheid voert al geruime tijd overleg over een fors subsidiepakket voor de verduurzaming van Tata Steel, waarbij de staalfabriek kolen zou inruilen voor elektriciteit en waterstof. Het gaat om steun in de miljarden. De redenering achter die steun is drieledig: behoud van werkgelegenheid in de IJmond, behoud van Europese staalproductiecapaciteit en het halen van klimaatdoelstellingen.

Maar de strafrechtelijke vervolging plaatst diezelfde overheid in een ingewikkeld licht. Aan de ene kant staat een OM dat het bedrijf aanmerkt als opzettelijke wetsovertreder. Aan de andere kant staat een kabinet dat overweegt miljarden belastinggeld in datzelfde bedrijf te steken. Dat levert vragen op die beleidsmatig niet eenvoudig te beantwoorden zijn: op welke grondslag verleen je staatssteun aan een bedrijf dat op dit moment strafrechtelijk vervolgd wordt? En wat betekent een eventuele veroordeling voor de voorwaarden waaronder subsidie wordt verstrekt?

De werkgelegenheidsdruk is reëel. Tata Steel is een van de grootste industriële werkgevers in de regio, met duizenden banen die direct of indirect afhankelijk zijn van de fabriek. Dat maakt een simpele "sluiten en klaar" geen beleidsoptie, ook niet voor partijen die zwaar tillen aan de gezondheidssituatie van omwonenden.

Verduurzaming loopt vast op ontbrekende gegevens

De situatie rondom de vergunningaanvragen maakt het plaatje nog gecompliceerder. Tata Steel heeft bij de Omgevingsdienst Noord-Holland Noord een vergunningaanvraag voor bouwinstallaties ingediend in het kader van het verduurzamingsproject, maar de Omgevingsdienst kan die aanvraag nog niet inhoudelijk beoordelen.

De reden: het aangepaste en complete milieueffectrapport (MER) ontbreekt, net als andere gegevens die de dienst in een brief van 3 maart 2026 heeft opgevraagd. Ook bij eerdere aanvragen, voor voorbereidende werkzaamheden en het projectbesluit, heeft Tata de gevraagde informatie nog niet aangeleverd. De Omgevingsdienst heeft Tata verzocht in te stemmen met tijdelijke opschorting van de behandeling totdat alle informatie compleet is.

Daar komt een procedurele keuze bij die wrijving veroorzaakt. Tata Steel diende uitsluitend de aanvraag voor bouwactiviteiten in, niet tegelijkertijd de aanvragen voor milieu- en wateractiviteiten. Provincie Noord-Holland en de Omgevingsdienst wezen er al op dat gefaseerd indienen extra aandacht vraagt voor de onderlinge samenhang tussen die vergunningen. Die samenhang is bij een project van deze omvang en complexiteit geen formaliteit.

Het resultaat is dat het verduurzamingstraject dat de overheid met staatssteun wil versnellen, procedureel stil staat. De subsidiediscussie loopt vooruit op een vergunningstraject dat achterloopt.

De gezondheid van omwonenden: piekblootstellingen onderschat

Parallel aan de juridische en bestuurlijke ontwikkelingen speelt het gezondheidsbelang van omwonenden. Een negenkoppige Expertgroep Gezondheid IJmond, met deskundigen op het gebied van toxicologie en geneeskunde, bood recent een adviesrapport aan aan staatssecretaris Annet Bertram (Infrastructuur en Waterstaat, CDA).

Marcel Levi, hoogleraar geneeskunde en voorzitter van de expertgroep, formuleerde het kernprobleem scherp: "Als er voortdurend een beetje fijnstof in de lucht zit, dan doet dat niet zo veel, dat hebben we overal. Maar ga je af en toe naar hoge waardes, dan kan dat ineens astma-aanvallen uitlokken. Juist bij giftige stoffen wil je niet dat ze te vaak boven een bepaalde waarde uitkomen."

Dat is een wezenlijk methodologisch punt. Het huidige meetsysteem focust sterk op jaargemiddelden. Maar juist de piekblootstellingen, de momenten waarop de uitstoot tijdelijk sterk oploopt, kunnen een onevenredig groot gezondheidseffect hebben. De expertgroep adviseert dan ook om gezondheidseffecten fijnmaziger te meten, ook die pieken mee te nemen, en "zeer zorgwekkende stoffen en ultrafijnstof" consequenter te monitoren. Die worden nu, aldus de expertgroep, "niet of onvoldoende" gemeten.

Verder pleit de groep voor metingen op verschillende afstanden van de fabriek en voor toegankelijkheid van meetgegevens voor onafhankelijke analyses. Het argument: alleen als omwonenden de data zelf kunnen laten controleren, groeit het vertrouwen dat de overheid hen eerlijk informeert. Dat vertrouwen staat al jaren onder druk.

Vooruitblik

De strafzaak moet nu zijn beloop krijgen voor de rechter. Wanneer de eerste zitting plaatsvindt, is nog niet bekendgemaakt. De behandeling van de vergunningaanvraag voor de verduurzaming is opgeschort totdat Tata Steel het volledige milieueffectrapport en de overige gevraagde gegevens aanlevert bij de Omgevingsdienst. Zolang dat niet gebeurt, blijft het verduurzamingstraject bestuurlijk in de wacht. Het subsidiedossier hangt daarmee in de lucht: politiek Den Haag zal moeten uitleggen hoe staatssteun zich verhoudt tot een lopende strafrechtelijke vervolging, en onder welke voorwaarden dat überhaupt bespreekbaar is.

Bronnen: Omgevingsdienst Noord-Holland Noord, Openbaar Ministerie, NRC (1 juli 2026, Expertgroep Gezondheid IJmond)

Dit artikel is uitsluitend bedoeld ter informatie en vormt geen financieel, beleggings- of fiscaal advies. Today in Finance is geen beleggingsonderneming en beschikt niet over een vergunning als bedoeld in de Wet op het financieel toezicht (Wft). Raadpleeg altijd een gekwalificeerd financieel adviseur voordat je financiele beslissingen neemt. Today in Finance is niet aansprakelijk voor beslissingen genomen op basis van deze informatie.