Digitale euro komt dichterbij: dit weten we over de EU-wallet app

Op 9 juli stemde een meerderheid van de bevoegde parlementaire commissie in met het voorstel voor de digitale euro. Daarmee heeft het Europees Parlement zijn officiële onderhandelingspositie vastgesteld en kunnen de gesprekken met de EU-lidstaten over de definitieve wetgeving beginnen. Het is de laatste politieke horde voordat de regels voor de eerste Europese centralebank digitale munt in beton gegoten worden.

Belangrijk om te beseffen is dat dit geen lancering is. Als de wetgeving in de loop van dit jaar wordt afgerond, wil de Europese Centrale Bank in de tweede helft van 2027 starten met een proefproject onder eigen medewerkers. Een daadwerkelijke introductie voor consumenten wordt op zijn vroegst in 2029 verwacht. De digitale euro is dus na jaren van studiefase nu concreet in beeld, maar nog niet morgen in je broekzak.

Wat is de digitale euro precies

De digitale euro is een digitale variant van contant geld, uitgegeven en gegarandeerd door de ECB. Het is geen cryptomunt zoals bitcoin en ook geen stablecoin van een privaat bedrijf. De waarde blijft altijd exact gelijk aan één reguliere euro en het is bedoeld als aanvulling op bankrekeningen en contant geld, niet als vervanging daarvan. Belangrijke reden achter het project is de Europese afhankelijkheid van niet-Europese betaalnetwerken zoals Visa, Mastercard en PayPal te verkleinen, iets wat in Brussel wordt aangeduid als digitale soevereiniteit.

De wallet app: bank app of losse ECB app

Voor de toegang tot digitale euro's krijgen gebruikers geen nieuwe bankrekening in de traditionele zin, maar een aparte wallet. Volgens de huidige plannen kan dat op twee manieren. De eerste optie is een functie binnen de app van je eigen bank, die banken verplicht kosteloos moeten aanbieden. De tweede optie is een aparte app die de ECB zelf ontwikkelt.

Die ECB-app is niet zomaar een alternatief. Ze dient vooral als back-up voor de stabiliteit van het systeem. Als een bank-app door een storing of cyberaanval uitvalt terwijl de onderliggende rekening nog gewoon bestaat, kunnen gebruikers via de ECB-app toch bij hun tegoed. En als een bank volledig uitvalt, biedt de app een manier om snel over te stappen naar een andere aanbieder. De ECB benadrukt daarbij dat toegankelijkheid een uitgangspunt is bij het ontwerp, met aandacht voor mensen met beperkte digitale vaardigheden en mensen zonder bankrekening.

Er komt ook een fysieke betaalpas met een digitale euro saldo, voor wie liever niet met een app werkt.

Hoeveel mag je aanhouden

Om te voorkomen dat spaargeld massaal wegstroomt van commerciële banken naar de ECB, komt er een maximumbedrag aan digitale euro's per persoon. Tijdens de wetgevingsonderhandelingen is een technische analyse uitgevoerd naar verschillende hypothetische limieten tot maximaal 3.000 euro per persoon. Uit die analyse concludeerde de ECB dat dagelijks gebruik van de digitale euro de financiële stabiliteit niet in gevaar brengt, zelfs niet in een extreem crisisscenario. Het definitieve bedrag ligt nog niet vast en is onderdeel van de lopende onderhandelingen. Wie een aankoop wil doen boven de limiet, kan de wallet koppelen aan een gewone bankrekening zodat het verschil automatisch wordt bijgevuld of afgeboekt.

Digitale euro's leveren geen rente op. Het instrument is nadrukkelijk bedoeld om mee te betalen, niet om mee te sparen.

Kun je onderling afrekenen

Ja, en dat is zelfs een van de kernfuncties. De ECB omschrijft het als betalen van portemonnee naar portemonnee, vergelijkbaar met het teruggeven van contant geld aan een vriend. Dat kan zowel online als offline, met een telefoon of smartwatch. Bij het proefproject dat in 2027 van start gaat, ligt de nadruk expliciet op betalingen tussen personen onderling en tussen personen en bedrijven.

Belangrijk detail is dat er geen apart, los gebrand "Tikkie voor de digitale euro" in ontwikkeling is. De peer-to-peer functionaliteit wordt ingebouwd in de wallet zelf, dus in je bank-app of de ECB-app, niet als aparte losse dienst ernaast. Wel onderzoekt het zogeheten innovatieplatform van de ECB aanvullende toepassingen zoals voorwaardelijke betalingen, waarbij geld pas wordt overgemaakt als aan een voorwaarde is voldaan. Denk aan een maaltijdbezorging waarbij het bedrag pas overgaat op het moment van levering. Dat soort functies zouden betaaldienstverleners bovenop de basiswallet kunnen bouwen.

Voor de Nederlandse markt is dat relevant, want P2P betalen is al goed ingeburgerd. Volgens Betaalvereniging Nederland ging in 2024 ruim 20 miljard euro aan onderlinge betalingen digitaal via apps zoals Tikkie en bankapps. De digitale euro voegt zich dus bij een terrein waar Wero, de opvolger van iDEAL, en de bestaande betaalverzoek functies van banken al actief zijn. Of gebruikers overstappen naar de digitale euro voor dit soort betalingen, of gewoon bij Tikkie en Wero blijven, is een vraag die de komende jaren beantwoord moet worden.

Privacy: online versus offline

Een groot deel van de weerstand tegen de digitale euro gaat over privacy. De ECB en de onderhandelaars hebben afgesproken dat de munt niet programmeerbaar wordt, wat betekent dat de overheid of de ECB niet kan bepalen waar het geld aan besteed wordt. Bij online betalingen is de privacy vergelijkbaar met bestaande digitale betaalmethoden zoals pinnen: de ECB en overheden kunnen transacties niet herleiden tot individuele personen, maar de betaaldienstverlener ziet wel wat er gebeurt.

Bij offline betalingen, waarbij twee telefoons dicht bij elkaar worden gehouden, is de privacy groter en vergelijkbaar met contant geld. Banken zien dan alleen dat er een bedrag bij of af is gegaan, niet van of naar wie.

Wat nog moet worden uitonderhandeld

Het meest omstreden discussiepunt in de huidige fase is het vergoedingskader: welke banken en betaaldienstverleners een vergoeding krijgen voor het aanbieden van de digitale euro, en hoe transactiekosten worden verdeeld. Banken waarschuwen voor de investeringskosten die nodig zijn om wallets te bouwen en vrezen bovendien dat spaargeld wegstroomt naar de ECB. Winkeliers dringen aan op een acceptatieplicht zonder hoge verwerkingskosten. Voor consumenten zelf geldt in de huidige plannen dat betalen met de digitale euro, en het openen of sluiten van een rekening, gratis is.

De genoemde tijdlijnen en bedragen zijn gebaseerd op de huidige onderhandelingspositie en kunnen wijzigen zodra de triloog tussen Parlement, Raad en Commissie is afgerond.