Sjoerdsma naar Washington over Match Act: wat staat er op het spel voor ASML?

Minister Sjoerd Sjoerdsma van Buitenlandse Handel is onverwacht naar Washington gevlogen voor een gesprek met zijn Amerikaanse collega Howard Lutnick. Op de agenda staat de 'Match Act', een nieuwe Amerikaanse wet met verstrekkende gevolgen voor het Nederlandse exportbeleid en voor ASML in het bijzonder. De inzet is hoog: Washington beschuldigt het bedrijf er bij monde van hoge regeringsfunctionarissen van dat een geavanceerde chipmachine in strijd met exportbeperkingen in China is beland. ASML ontkent. Den Haag verdedigt zijn eigen toezicht als ijzersterk. Maar de wet die de VS wil doorvoeren, stelt al die verdediging potentieel buitenspel.

Wat is de Match Act?

De Match Act is een Amerikaans wetsvoorstel dat exportrestricties een extraterritoriale werking geeft. Kort gezegd: de VS wil daarmee andere landen verplichten Amerikaanse exportbeperkingen te spiegelen in hun eigen wetgeving en handhaving. Doen ze dat niet, dan kunnen Amerikaanse maatregelen op die landen van toepassing worden verklaard, ook als het gaat om producten die buiten de VS zijn gemaakt.

Voor ASML is dat een gevoelig punt. De Nederlandse chipmachinemaker is 's werelds enige producent van EUV-machines, de lithografiemachines die onmisbaar zijn voor de productie van de meest geavanceerde halfgeleiders. Al jaren worstelen Washington en Den Haag over de vraag in hoeverre de VS de export van die machines naar China kan beïnvloeden, ook als het om een Nederlands bedrijf gaat. De Nederlandse overheid heeft de afgelopen jaren exportlicenties voor de meest geavanceerde machines ingetrokken of beperkt, mede onder Amerikaanse druk.

De Match Act voegt een nieuwe laag aan die druk toe. Als de wet wordt aangenomen, kunnen de VS formeel eisen dat Nederland aanvullende maatregelen neemt, en bij niet-naleving eigen sancties inzetten. Dat raakt niet alleen ASML, maar ook het principe van soevereiniteit over het eigen exportbeleid.

Beschuldigingen en ontkenningen

De directe aanleiding voor het bezoek van Sjoerdsma is een reeks beschuldigingen vanuit Washington. Hoge Amerikaanse regeringsfunctionarissen zeiden tegenover Bloomberg dat een geavanceerde ASML-machine in strijd met bestaande exportbeperkingen in China terecht zou zijn gekomen. ASML ontkent dat stellig.

Sjoerdsma koos voor aanvang van de wekelijkse ministerraad woorden die zijn positie helder maken. Het Nederlandse exporttoezicht is volgens hem "ontzettend robuust." Hij voegde toe: "Als er op een of andere manier niet wordt voldaan aan dat beleid, treden wij ook echt meteen op." Die formulering is een bevestiging van het mechanisme, maar ook een indirecte weerlegging van de beschuldigingen: als het toezicht zo waterdicht is, impliceert dat dat de beweerde schending niet langs Nederlandse wegen heeft plaatsgevonden.

Op directe vragen van het ANP was de minister duidelijk: "Op dit moment is er geen sprake van optreden vanuit de Nederlandse staat." En over de beschuldigingen zelf: "Ik laat die beschuldigingen echt bij de betrokkenen." Sjoerdsma gaf aan niet in te kunnen gaan op individuele gevallen, maar de strekking van zijn uitlatingen was dat de aantijgingen onterecht zijn.

Waarom dit strategisch meer is dan een ruzie over één machine

De bredere context maakt dit tot meer dan een diplomatiek incident over een individuele exportcase. De mondiale techoorlog tussen de VS en China speelt zich voor een belangrijk deel af op het slagveld van halfgeleidertechnologie. De VS heeft de afgelopen jaren een uitgebreide reeks exportbeperkingen ingevoerd die China de toegang tot geavanceerde chips en chipmachines moet ontzeggen. Nederland zit in die strijd op een bijzondere plek: ASML heeft een technologisch monopolie op de meest geavanceerde productiemachines en is daarmee de spil in de mondiale halfgeleiderketen.

Den Haag heeft tot nu toe een eigen koers gevaren: eigen exportlicenties, eigen toezicht, eigen afwegingen. Dat beleid heeft de Nederlandse positie als serieuze gesprekspartner voor Washington overeind gehouden, maar ook regelmatig tot wrijving geleid. De Match Act verandert de spelregels: in plaats van bilateraal overleg en politieke druk, zou de VS straks juridisch kunnen afdwingen dat Nederland meebeweegt.

Dat raakt het Nederlandse tech-zwaartepunt direct. ASML is niet alleen het meest waardevolle Europese techbedrijf qua beurswaarde, het is ook de ruggengraat van een ecosysteem van toeleveranciers en kennisinstellingen dat zich in Nederland heeft opgebouwd. Exportbeperkingen die verder gaan dan de huidige, of die via Amerikaanse wetgeving worden opgelegd zonder Nederlandse inspraak, zetten dat ecosysteem onder druk.

De diplomatieke rekening

Sjoerdsma's onverwachte reis naar Washington is een signaal op zichzelf. Het bezoek was niet gepland en werd bevestigd via woordvoerders na vragen van BNR Nieuwsradio. Dat er zo snel een gesprek op ministerieel niveau plaatsvindt, geeft aan dat Den Haag de situatie serieus neemt, ook als de minister zelf in zijn publieke uitlatingen de toon gematigd houdt.

Het gesprek met Lutnick staat in een bredere diplomatieke traditie van transatlantisch overleg over technologie-export. Maar de Match Act maakt dit overleg anders van aard: het gaat niet langer alleen om de vraag of Nederland bereid is mee te gaan in Amerikaans beleid, maar om de vraag of de VS dat bereidheid juridisch kan afdwingen.

Vooruitblik

De uitkomst van het overleg in Washington is op het moment van schrijven onbekend. Sjoerdsma zal waarschijnlijk na zijn bezoek terugkoppelen aan de Tweede Kamer. De Match Act doorloopt nog het Amerikaanse wetgevingsproces en moet worden aangenomen voordat hij rechtskracht krijgt, maar de politieke signalen uit Washington zijn onmiskenbaar. Voor ASML en voor de Nederlandse overheid is het de komende weken en maanden uitkijken naar hoe de wet vordert en welke ruimte er overblijft voor een Europees antwoord op de Amerikaanse exportpolitiek.

Bronnen: ANP, BNR Nieuwsradio

Dit artikel is uitsluitend bedoeld ter informatie en vormt geen financieel, beleggings- of fiscaal advies. Today in Finance is geen beleggingsonderneming en beschikt niet over een vergunning als bedoeld in de Wet op het financieel toezicht (Wft). Raadpleeg altijd een gekwalificeerd financieel adviseur voordat je financiele beslissingen neemt. Today in Finance is niet aansprakelijk voor beslissingen genomen op basis van deze informatie.