$650 miljard naar AI, maar de helft van de datacentres wordt nooit gebouwd

De AI-software rent vooruit. De infrastructuur die haar draait, strompelt achteraan. Terwijl OpenAI, Anthropic en Google hun modellen kwartaal na kwartaal verbeteren, identificeerde het Uptime Institute 250 grote datacentreprojecten wereldwijd die tussen 2021 en 2024 zijn aangekondigd, elk met een energievraag boven de 100 megawatt, vergelijkbaar met het stroomverbruik van circa 300.000 huishoudens. De conclusie van het Uptime Institute is ongemakkelijk: ongeveer de helft van die projecten gaat niet door of loopt vertraging op.

De muur achter de hype

Grote techbedrijven zouden in 2026 naar schatting $650 miljard uitgeven aan AI-datacentres. Tegelijkertijd is zo'n 70% van de wereldwijde computergeheugenproductie in fiscaal jaar 2026 al gereserveerd voor AI-gerelateerde toepassingen. De kapitaalstroom is ongekend. De fysieke uitvoering hapert.

De drie voornaamste obstakels zijn steeds dezelfde: het veiligstellen van voldoende energietoevoer, hoge bouwkosten en lokaal of juridisch verzet. AI-gerichte datacentres vragen bovendien niet gewoon meer stroom dan conventionele faciliteiten, ze vragen structureel meer. Een serverrack in een AI-datacentre verbruikt circa 60 kilowatt, tegenover circa 10 kilowatt in een algemeen datacentre. Dat is zes keer zoveel, per rack, op een locatie die al moeite heeft aansluiting op het elektriciteitsnet te krijgen.

Geschrapte gigaprojecten

De gevallen zijn veelzeggend. Project Range in Arizona werd stilgelegd. De Cyberjaya-campus in Maleisië liep vast. En de Prince William Digital Gateway in Virginia, een project van 2.000 acre, stuitte op een muur van lokaal verzet: een rechtszaak stopte het plan, mede omdat het terrein grenst aan een slagveld uit de Amerikaanse Burgeroorlog. Een van de voornaamste financiers trok zich terug.

In een amicus curiae-brief tegen de plannen schreven tegenstanders: "If the development is allowed to proceed, the solemn nature of this historic site would become marred by sitting in the shadow of the monstrous datacentres, along with their associated electrical infrastructure." De juridische strijd in Virginia illustreert een breder patroon: niet alleen energieregulering of bouwkosten frustreren de plannen, ook cultureel en historisch verzet kan een megaproject jaren vertragen of definitief torpederen.

Ongekende vraag, onvoldoende aanbod

Het Uptime Institute benadrukt dat zelfs met alle annuleringen en vertragingen er de komende vijf jaar sprake zal zijn van een "unprecedented and rapid" toename in de benodigde stroom voor datacentres. De sector groeit dus alsnog, maar de kloof tussen wat nodig is en wat gebouwd wordt, is reëel.

Dat aanbodsknelpunt heeft gevolgen die verder reiken dan de bouwsector. AI-bedrijven die rekencapaciteit niet kunnen uitbreiden, zien hun groeiplannen direct beperkt. De concurrentiepositie van cloudplatforms hangt niet alleen af van modelkwaliteit, maar ook van de vraag wie het snelst betrouwbare infrastructuur kan neerzetten. Wie een datacampus niet op tijd online krijgt, verliest aan capaciteit, en dus aan marktpositie.

Structureel probleem, geen tijdelijke hobbel

De vertraging is niet louter een uitvoeringsprobleem dat met meer geld opgelost kan worden. De energieknelpunten zijn deels structureel: netbeheerders kunnen niet in een paar jaar tientallen gigawatts aan extra capaciteit leveren. Bouwkosten worden niet vanzelf lager nu materialen en gespecialiseerde arbeid krap zijn. En het lokale verzet, van gemeenten tot rechtbanken, neemt eerder toe dan af naarmate meer regio's geconfronteerd worden met de schaalomvang van deze projecten.

De AI-sector staat voor een paradox: het intellectuele product, de modellen, verbetert sneller dan ooit. Maar het fysieke fundament waarop dat product draait, is geen softwareprobleem dat je met een update oplost. Het zijn staal, beton, hoogspanningskabels en vergunningstrajecten.

Vooruitblik

Het Uptime Institute verwacht dat de komende vijf jaar de druk op energie-infrastructuur wereldwijd dramatisch toeneemt. Voor de sector betekent dit dat de race om geschikte locaties, netaansluitingen en vergunningen minstens zo bepalend wordt voor het succes van AI-bedrijven als de kwaliteit van hun modellen. De fundamenten van de AI-economie worden gebouwd in slow motion.

Bronnen: Uptime Institute, amicus curiae-brief tegen Prince William Digital Gateway (protectpwc.org, januari 2026)

Dit artikel is uitsluitend bedoeld ter informatie en vormt geen financieel, beleggings- of fiscaal advies. Today in Finance is geen beleggingsonderneming en beschikt niet over een vergunning als bedoeld in de Wet op het financieel toezicht (Wft). Raadpleeg altijd een gekwalificeerd financieel adviseur voordat je financiële beslissingen neemt. Today in Finance is niet aansprakelijk voor beslissingen genomen op basis van deze informatie.