Europa herbewapent, maar de rekening klopt niet voor iedereen

Duitsland zet vandaag zijn huishoudboekje op zijn kop: 1 op de 5 euro van de federale begroting gaat in 2027 naar defensie. Terwijl Berlijn de ruimte vindt, worstelen het VK, Frankrijk en Italië met dezelfde NAVO-rekening. De Europese herbewapening splijt het continent fiscaal in twee kampen, vlak voor de NAVO-top in Ankara.

Berlijn maakt de rekening

Het Duitse kabinet keurde maandag de ontwerpbegroting voor 2027 goed. Defensie neemt daarin 20% van de federale uitgaven in beslag; tegen het einde van het decennium loopt dat op naar bijna een derde. Tussen nu en 2030 verdubbelt Duitsland de defensiebesteding naar ruim €200 miljard, zo blijkt uit de ontwerpbegroting.

Minister van Financiën Lars Klingbeil liet bij de presentatie in Berlijn weinig aan de verbeelding over: "We cannot defend ourselves against Putin with a balanced budget." En: "We must therefore make up for three decades in the shortest possible time, during which our military was cut back due to budget constraints."

De financiering is politiek helder, maar vraagt een boekhoudkundige ingreep. Duitsland benut een uitzonderingsregel die defensie-uitgaven vrijstelt van de strikte leengrenzen die de grondwet normaliter oplegt. Het zogeheten Schuldenbremse, decennialang het symbool van Duitse begrotingsdiscipline, wordt aan de kant geschoven voor alles wat met veiligheid te maken heeft. Bondskanselier Friedrich Merz heeft herbewapening tot de spil van zijn overheidsbeleid gemaakt.

Het 5%-doel: wat het in de praktijk betekent

Het ijkpunt is de NAVO-afspraak om defensie-uitgaven naar 5% van het bruto binnenlands product te brengen tegen 2035. De afspraak is opgebouwd uit twee lagen: 3,5% bbp voor kern-defensie, plus 1,5% bbp voor veiligheidsgerelateerde uitgaven zoals cyberbeveiliging en infrastructuur.

Ter vergelijking: het gemiddelde niveau voor Europese NAVO-landen en Canada bedroeg in 2025 ruim het dubbele onder dat doel. Europese NAVO-leden plus Canada gaven vorig jaar wel al $90 miljard méér uit in reële termen dan in 2024; in nominale termen was de stijging $139 miljard, aldus NAVO-cijfers. De richting klopt, maar de afstand tot 5% is voor de meeste landen nog enorm.

Polen, Litouwen en Estland vormen de uitzondering. Polen besteedde vorig jaar al 4,3% van het bbp aan defensie, een niveau dat sterk wordt gedreven door de directe dreiging aan de oostflank. Deze landen lopen al op koers voor de nieuwe doelen en bepalen mede het voorbeeld waarnaar de rest van het continent kijkt.

Twee kampen

Aan de ene kant staan Duitsland, de Scandinavische landen en veel oost-Europese economieën. Zij hebben ofwel de politieke wil, de begrotingsruimte, of beide om de stap richting hogere defensiebudgetten te zetten.

Aan de andere kant staan drie grote economieën die samen goed zijn voor een substantieel deel van het Europese bbp: het VK, Frankrijk en Italië. Guntram Wolff, senior fellow bij denktank Bruegel, is direct: "The UK isn't managing, for example. France isn't and Italy isn't either."

Dat oordeel raakt aan een fundamenteel probleem. Het VK kondigde vorige week extra defensieplannen aan, maar een deel van de Europese uitgavenstijging is naar eigen zeggen van insiders "partly unfunded", deels ongefinancierd. Zowel Frankrijk als Italië worstelt al jaren met hoge staatsschulden en begrotingstekorten die de marges beperken. Parijs heeft bovendien politieke instabiliteit als constante factor; Rome staat onder toezicht van Europese begrotingsregels.

Voor hen is het niet alleen een kwestie van politieke wil. Elk extra procent bbp aan defensie is een euro die ergens anders vandaan moet komen: minder voor zorg, onderwijs, infrastructuur, of meer lenen op al gespannen obligatiemarkten.

De fiscale logica achter de tweedeling

Waarom lukt het sommige landen wel en andere niet? De verklaring zit grotendeels in de uitgangspositie.

Duitsland had decennialang een van de laagste schuld-bbp-ratio's van de grote Europese economieën en kon de Schuldenbremse opzijschuiven vanuit een relatief solide positie. De Nordics combineren lage schulden met politieke consensus over veiligheidsprioriteiten, versterkt door de toetreding van Finland en Zweden tot de NAVO. Oost-Europese landen hebben geopolitieke urgentie als motor.

Voor het VK, Frankrijk en Italië geldt het omgekeerde: hoge bestaande schulden, beperkte begrotingsruimte en electorale druk op sociale uitgaven. Een stijging van defensiebudgetten naar 5% bbp is voor hen geen boekhoudkundige exercitie maar een structurele keuze over welke overheidstaken worden teruggeschroefd. Die keuze is politiek zwaar te verkopen.

Het risico is een Europa dat militair uit balans raakt: landen die de rekening betalen, en landen die dat niet kunnen of willen, maar wel de bescherming genieten van gemeenschappelijke verdragen.

Ankara als meetmoment

NAVO-secretaris-generaal Mark Rutte benadrukte voor de top in Ankara dat er een "strong commitment" is om het gecombineerde 5%-doel op tijd te halen. Maar toezeggingen op politiek niveau vertalen zich zelden direct in begrotingen.

De top in Ankara is deze week het eerste grote meetmoment voor de samenhang binnen het bondgenootschap. Duitsland presenteert vandaag zijn cijfers als bewijs van serieuze intentie. De vraag die in Ankara onvermijdelijk opkomt: wanneer volgen de anderen?

Vooruitblik

De NAVO-top vindt deze week plaats in Ankara. Daar wordt duidelijk in hoeverre de achterblijvers concrete toezeggingen doen over de financiering van hun defensieambities. Duitsland heeft het eerste statement al gedaan met zijn ontwerpbegroting van vandaag. Nu is de rest aan zet.

Bronnen: Bundesministerium der Finanzen, NAVO, Bruegel

Dit artikel is uitsluitend bedoeld ter informatie en vormt geen financieel, beleggings- of fiscaal advies. Today in Finance is geen beleggingsonderneming en beschikt niet over een vergunning als bedoeld in de Wet op het financieel toezicht (Wft). Raadpleeg altijd een gekwalificeerd financieel adviseur voordat je financiële beslissingen neemt. Today in Finance is niet aansprakelijk voor beslissingen genomen op basis van deze informatie.