Ondernemersvertrouwen keldert naar -14,8: wat betekent dit voor ZZP'ers en MKB?

In één kwartaal zakte het Nederlandse ondernemersvertrouwen van -1,8 naar een historisch lage -14,8. Dat is de grootste daling in één kwartaal sinds de laatste coronalockdown begin 2022, en een niveau dat we voor het laatst zagen tijdens de energiecrisis van eind 2022. Voor ZZP'ers en het MKB is dit een signaal om serieus te nemen.

Wat is het ondernemersvertrouwen precies?

Het ondernemersvertrouwen is een samenvattende indicator die CBS samen met KVK, het Economisch Instituut voor de Bouw, MKB-Nederland en VNO-NCW publiceert op basis van de Conjunctuurenquête Nederland. Duizenden ondernemers geven daarin aan hoe zij de huidige economische situatie ervaren en wat ze voor de komende maanden verwachten.

Een negatieve score betekent dat meer ondernemers pessimistisch zijn dan optimistisch. Hoe lager het getal, hoe meer pessimisme er is. Op -14,8 staat de teller nu fors in het rood, op een niveau dat eerder alleen te zien was in crisisperiodes.

Ter vergelijking: in oktober 2022, op het dieptepunt van de energiecrisis, stond het vertrouwen op -20,3. Daarvoor was begin 2022, tijdens de laatste coronalockdown, een vergelijkbare klap zichtbaar. Na beide crises krabbelde het vertrouwen langzaam op, tot het begin van dit jaar op slechts -1,8 stond. De terugval van 13 punten in één kwartaal is daarmee uitzonderlijk.

Welke sectoren worden het hardst geraakt?

Alle bedrijfstakken zitten inmiddels in negatief territorium, maar de verschillen zijn groot.

De bouwnijverheid laat de sterkste daling zien. Opvallend detail: de orderpositie voor bouwbedrijven is op dit moment nog wél positief. Dat betekent dat er nu nog genoeg werk is, maar dat ondernemers in de bouw er weinig vertrouwen in hebben dat dit aanhoudt. Voor ZZP'ers in de bouw is dat een relevant signaal voor de tweede helft van 2026.

De sectoren informatie en communicatie en autohandel en -reparatie sloegen om van positief naar licht negatief. Dat is een betekenisvolle verschuiving: tot het eerste kwartaal keken ondernemers in die sectoren nog overwegend positief vooruit.

Zakelijke dienstverlening houdt het beste stand. De daling is er ook zichtbaar, maar minder sterk dan elders. ZZP'ers in consultancy, marketing, HR of juridische diensten staan er relatief het beste voor.

Regionaal is het beeld ook divers: ondernemers in Fryslân zijn het meest negatief, die in Utrecht het minst.

Wat betekent dit voor jou als ondernemer of ZZP'er?

Verwacht minder opdrachten in Q2 en Q3

Ondernemersvertrouwen loopt doorgaans vooruit op de werkelijke economische activiteit. Als ondernemers verwachten dat het slechter gaat, investeren ze minder, nemen ze minder mensen aan en halen ze minder externe inhuur naar binnen. Voor ZZP'ers in sectoren als bouw, ICT en autobranche kan dat betekenen dat de opdrachtenstroom in het tweede en derde kwartaal van 2026 terugloopt.

Ben je ZZP'er in de zakelijke dienstverlening? De kans op een scherpe terugval lijkt kleiner dan in andere sectoren, maar ook hier daalde het vertrouwen.

Prijsstijgingen op komst, ook bij jouw leveranciers

Er is een tegenstrijdig signaal in de enquête: meer bedrijven verwachten hun verkoopprijzen te verhogen. Dat klinkt goed als je zelf ondernemer bent en meer wil vragen, maar het betekent ook dat jouw inkoopkosten en leverancierstarieven kunnen oplopen. Voor MKB-bedrijven die zowel inkopen als verkopen, verdient de margebewaking extra aandacht in de komende kwartalen.

Terughoudendheid bij grote investeringen

Een laag vertrouwen vertaalt zich historisch gezien in uitstel van investeringen, zowel bij grote bedrijven als bij kleinere spelers. Als MKB'er of ZZP'er is het verstandig om grote uitgaven, zoals nieuwe apparatuur, een bedrijfsauto of kantoorruimte, goed door te rekenen en eventueel te spreiden in de tijd. Niet omdat het altijd fout gaat, maar omdat de omgeving minder voorspelbaar is.

Overleg met een financieel adviseur of accountant over de financiële buffers in je bedrijf en welke investeringen nu echt noodzakelijk zijn.

Hoe vergelijkt dit met eerdere crises?

De huidige stand is dus vergelijkbaar met de aanloopperiode van de energiecrisis in 2022, maar nog niet zo diep als het absolute dieptepunt van die crisis. Dat geeft enige context, maar ook weinig reden tot geruststelling: we zitten in een daling, niet in een herstel.

Wat volgt?

De volgende Conjunctuurenquête van CBS verschijnt begin juli 2026, aan het begin van het derde kwartaal. Die publicatie zal laten zien of het vertrouwen verder daalt, stabiliseert of herstelt. Tot die tijd is de boodschap voor ondernemers helder: de wind waait tegen, maar hij waait niet voor iedereen even hard.

Bronnen: CBS, KVK, EIB, MKB-Nederland, VNO-NCW

Dit artikel is uitsluitend bedoeld ter informatie en vormt geen financieel, beleggings- of fiscaal advies. Today in Finance is geen beleggingsonderneming en beschikt niet over een vergunning als bedoeld in de Wet op het financieel toezicht (Wft). Raadpleeg altijd een gekwalificeerd financieel adviseur voordat je financiele beslissingen neemt. Today in Finance is niet aansprakelijk voor beslissingen genomen op basis van deze informatie.