Van renteverlagingen naar verhogingen: hoe de olieschok de centrale banken dwingt tot een U-bocht

Tot vorige week rekenden markten erop dat 2026 het jaar zou worden van renteverlagingen. De ECB had al meerdere cuts achter de rug, de Bank of England stond op het punt te volgen, en de Fed leek koers te zetten naar versoepeling in de tweede helft van het jaar. Die consensus is in enkele dagen volledig omgedraaid. Analisten van ING verwachten nu dat zowel de ECB als de Bank of England in juni de rente verhogen, terwijl een Fed-verlaging pas in december op de agenda staat, als er al een komt.

De oorzaak is het mechanisme achter de energieprijzen, niet de marktbeweging zelf.

De olieprijsschok als monetair dwangmiddel

Brent crude noteert vandaag op $111,16 per vat, een stijging van 1,77% en het hoogste niveau in bijna twee weken. De Straat van Hormuz blijft grotendeels gesloten als gevolg van het Iran-conflict, en het risico op aanvallen op energie-infrastructuur in de Golf houdt de markt in een toestand van permanente alertheid. Maar de reële bedreiging voor centrale banken gaat verder dan de dagkoers.

Analisten van ING formuleren het als volgt: zelfs als de oorlog morgen voorbij zou zijn, hoeven energieprijzen niet zo ver te dalen als velen verwachten. Significante dalingen in olievoorraden houden opwaartse druk op prijzen in stand. Met andere woorden: de schok is geen tijdelijk fenomeen dat wegtrekt zodra diplomaten akkoord gaan. De schade aan voorraden is structureel.

Daarboven komt het aardgasdossier. ING wijst erop dat gasprijzen op dit moment te laag zijn voor de risico's die bestaan. Als verstoringen aanhouden tot in het derde kwartaal, en concurrentie tussen Aziatische en Europese afnemers om vloeibaar aardgas intensiveert, is er substantieel opwaarts prijsrisico. Voor Europa, dat zijn energieafhankelijkheid van Russisch gas al heeft moeten afbouwen, is dit geen abstracte dreiging.

Het transmissiemechanisme: van olievat naar rentebesluit

De keten is als volgt. Hogere energieprijzen drukken direct op de consumenten- en producentenprijsindices. Centrale banken die net begonnen waren hun inflatietaak als grotendeels voltooid te beschouwen, zien de verwachtingen voor kern- en headline-inflatie weer oplopen. Obligatiemarkten reageren op die bijgestelde inflatieverwachtingen door rendementen omhoog te drukken.

De US 10-jaars Treasury yield staat vanochtend op 4,6310%, het hoogste niveau sinds februari 2025. In Japan raakte de 30-jaars staatsobligatierente vrijdag voor het eerst in de geschiedenis de 4%, een markante grens die de mondiale uitverkoop in perspectief plaatst. Ook Europese staatsobligaties leden vrijdag onder verkoopdruk.

Centrale banken bevinden zich nu in de situatie die ze het meest vreesden: een extern aanbodschok die de inflatie opdrijft op het moment dat ze dachten de cyclus achter zich te laten. De beleidskeuze is dan scherp: verhogen om inflatieverwachtingen te verankeren, ten koste van groei, of afwachten en riskeren dat verwachtingen loskomen.

ING's conclusie is helder: "It's a reminder that, for all the political noise, it's energy prices that will remain the dominant force for central banks." De politieke dimensie van het Iran-conflict is prominent in de berichtgeving, maar voor monetair beleid telt uiteindelijk wat energieprijzen doen met inflatie.

De eurozone-rentecurve onder druk

Voor de eurozone heeft de geschetste pivot specifieke implicaties voor de rentecurve. Als de ECB in juni de beleidsrente verhoogt in plaats van verlaagt, kantelt de verwachtingsstructuur voor de gehele curve. Korte rentes stijgen mee met de beleidsrate, maar lange rentes bewegen op basis van groei- en inflatie-outlook voor de middellange termijn.

Een verhogingscyclus die begint vanwege een externe schok en niet vanwege binnenlandse vraagdruk, leidt doorgaans tot een specifiek patroon: de korte kant van de curve stijgt snel, terwijl de lange kant beperkter beweegt omdat markten tegelijk lagere groeivooruitzichten inprijzen. Het gevolg is een vlakkere curve, of in extreme gevallen een inversie.

Dat is relevant voor de eurozone omdat de schuldposities van lidstaten en de financieringskosten van bedrijven direct afhangen van de curvestructuur. Hogere korte rentes verhogen de kosten voor variabel rentende leningen, kredietlijnen en kortetermijnherfinanciering. Langere rentes bepalen de disconteringsvoet voor investeringsbeslissingen en vastgoed.

Een ECB-verhoging in juni zou bovendien de communicatieve uitdaging vergroten. De bank heeft maandenlang een verlagingenpad gecommuniceerd aan markten, bedrijven en huishoudens. Een pivot naar verhogingen vereist een duidelijk nieuw narratief over waarom de externe energieschok zwaarder weegt dan de binnenlandse groeivertraging die ook al zichtbaar is.

Wat er nu staat te gebeuren

De eerstvolgende toetsstenen zijn de beleidsvergaderingen van de ECB en de Bank of England in juni. Op die momenten zal duidelijk worden of de ING-voorspelling bewaarheid wordt, en op welke onderbouwing beide banken een eventuele verhoging zullen baseren. De Fed vergadert eerder, maar een verhoging of verlaging vóór december lijkt op basis van de huidige verwachtingen buiten beeld.

Cruciaal in de weken tot aan de junivergaderingen is de ontwikkeling van energieprijzen en de situatie rondom de Straat van Hormuz. Elke escalatie die de Golfroute verder blokkeert, versterkt de druk op centrale banken. Elke de-escalatie biedt hun ruimte om af te wachten. De monetaire agenda van de komende maanden wordt daarmee deels geschreven in de Golf, en pas daarna in Frankfurt, Londen en Washington.

Bronnen: ING Research, marktnoteringen

Dit artikel is uitsluitend bedoeld ter informatie en vormt geen financieel, beleggings- of fiscaal advies. Today in Finance is geen beleggingsonderneming en beschikt niet over een vergunning als bedoeld in de Wet op het financieel toezicht (Wft). Raadpleeg altijd een gekwalificeerd financieel adviseur voordat je financiële beslissingen neemt. Today in Finance is niet aansprakelijk voor beslissingen genomen op basis van deze informatie.