Oliehandelaren waarschuwen: schade Iran-conflict is structureel, markt onderschat de diepte

De grootste oliehandelaren ter wereld sturen een eenduidig signaal vanuit Lausanne: de schade van het Iran-conflict is niet tijdelijk. Zelfs als de Straat van Hormuz morgen opengaat, duurt het herstel van de mondiale supply chain maanden. Sommige traders zeggen dat de oliestromen nooit meer terugkeren naar het niveau van vóór de oorlog. De markt prijst dat nog steeds niet in.

Dit artikel bouwt voort op de stagflatieanalyse van 18 april, waarin het IMF, de Wereldbank en het ESM voor het eerst gezamenlijk alarm sloegen over een stagflatiescenario. De verse trader-waarschuwingen die deze week klonken op de FT Commodities Global Summit in Lausanne, geven die zorgen een concreet gezicht.

"Het verlies is groter dan de markt ziet"

Vitol Group CEO Russell Hardy legde tijdens de top het kernprobleem bloot: de oorlog heeft circa 4 miljoen vaten per dag aan vraagvernietiging veroorzaakt. En dat is nog niet het eindpunt. Naarmate de situatie aanhoudt, zal dat verlies groeien.

Gunvor Group is nog explicieter. De handelaar verwacht dat het vraagverlies volgende maand verdubbelt naar 5 miljoen vaten per dag, gelijk aan circa 5% van de gehele wereldwijde voorraad. Als de Straat van Hormuz drie maanden gesloten blijft, waarschuwt Gunvor, is een mondiale recessie een reëel scenario.

Trafigura-econoom Saad Rahim verwoordde op de top het mechanisme achter die onzichtbare vraagvernietiging: "Demand destruction is happening in places that are not visible pricing centers. People are underestimating that loss of supply, that then has to be met with some loss of demand somewhere else." De vraagvernietiging concentreert zich nu nog grotendeels in Azië, maar verspreidt zich naarmate de mondiale prijsdruk aanhoudt.

De grootste supply-onderbreking ooit

De schaal van de fysieke verstoring is historisch. Volgens het International Energy Agency (IEA) zijn ruwe olie en geraffineerde producten uit de Perzische Golf sinds het uitbreken van de Iran-oorlog eind februari met 13 miljoen vaten per dag teruggevallen. Het IEA karakteriseert dit als de grootste leveringsonderbreking in de geschiedenis van de mondiale oliemarkt, groter dan de oliecrisis van de jaren '70.

Brent Crude piekte boven $120 per vat na de sluiting van Hormuz op 4 maart. Gemiddeld bedroeg de olieprijs in maart $100 per vat. Opvallend is de tweedeling die traders beschrijven: de fysieke markt voor kerosine en diesel is fors duurder geworden, terwijl futures-benchmarks relatief gematigd zijn gebleven. Dat verschil weerspiegelt wat Rahim bedoelt: de echte pijn zit in de markten die de financiële wereld niet direct ziet.

QatarEnergy heeft inmiddels force majeure verklaard op alle exporten. Petrochemische producenten in China en Japan hebben capaciteit stilgelegd. De toeleveringsketen voor energie-intensieve industrie staat niet onder druk, die keten is op meerdere punten al gebroken.

De waarschuwing dat de stromen door Hormuz mogelijk nooit meer volledig terugkeren naar normaal, zelfs na een vredesdeal, is de meest ingrijpende observatie die uit Lausanne komt. Het suggereert een permanente herschikking van mondiale energiestromen, met structurele gevolgen voor Europa's importafhankelijkheid.

Windfall-winsten en de politieke reactie

Terwijl bedrijven en consumenten de rekening betalen, vloeien elders recordwinsten. Analyse van Rystad Energy voor Global Witness, gepubliceerd op 15 april, becijfert dat de top-100 olie- en gasbedrijven in maart 2026 meer dan $30 miljoen per uur aan onverdiende winst maakten. De geschatte windfall-oorlogswinst voor één maand: $23 miljard. Als de olieprijs op $100 per vat blijft, loopt dat bedrag op tot $234 miljard tegen einde 2026. De grootste begunstigden zijn Saudi Aramco, Gazprom en ExxonMobil.

Die cijfers hebben in Europa een politieke reactie uitgelokt. De ministers van Financiën van Duitsland, Spanje, Italië, Portugal en Oostenrijk hebben de Europese Commissie formeel verzocht een overwinst-belasting in te stellen op olie- en gasbedrijven. In hun gezamenlijk schrijven stellen de ministers dat de maatregel een duidelijk signaal moet geven "that those who profit from the consequences of war must do their part to ease the burden on the general public."

Tientallen landen hebben intussen brandstofbelastingen verlaagd om consumenten te ontzien, waaronder Australië, Zuid-Afrika, Italië, Brazilië en Zambia. Dat verlaagt staatsinkomsten juist op het moment dat overheden mogelijk moeten bijspringen in een recessie-scenario.

Recessie, stagflatie en het monetaire dilemma

De combinatie van vraagvernietiging, supply-schok en aanhoudend hoge energieprijzen maakt het monetaire beleid tot een onmogelijke puzzel. Centrale banken die normaal gesproken inflatie bestrijden met renteverhogingen, staan nu voor de situatie dat hogere rentes de recessie versnellen die de handelaren al voorzien. Renteverlagingen worden naar verwachting uitgesteld of rentes verhoogd vanwege hogere inflatie, terwijl mondiale aandelenmarkten zijn gedaald en obligatiemarkten een wereldwijde sell-off hebben doorgemaakt.

Dit is de klassieke stagflatie-val: hoge inflatie en een krimpende economie tegelijk. De stagflatieanalyse van 18 april beschreef dat scenario als reëel. De waarschuwingen uit Lausanne geven het een concrete tijdlijn: drie maanden gesloten Hormuz is de drempel die Gunvor benoemt als kantelpunt richting recessie.

Wat de situatie compliceerder maakt: de Hormuz-situatie is instabiel. Op 18 april opende Iran de straat kort, om binnen 24 uur de toegang opnieuw te sluiten. Elke tijdelijke opening wordt gevolgd door een terugval, en dat patroon ondergraaft het vertrouwen van handelaren in een duurzaam herstel.

Vooruitblik

De Europese Commissie moet op korte termijn een beslissing nemen over het windfall-belastingverzoek van de vijf lidstaten. Ondertussen staat de IEA-ministersvergadering gepland voor mei, waar de coördinatie van strategische olievoorraden opnieuw op de agenda staat. De vraag die de komende weken bepalend wordt: gaat Hormuz lang genoeg open om de aanvoerketens te laten herstarten, of nadert de markt de drempelwaarde van drie maanden die Gunvor als recessiekantelpunt aanwijst?

Bronnen: Rigzone (FT Commodities Global Summit), IEA, Rystad Energy, Global Witness, The Guardian

Dit artikel is uitsluitend bedoeld ter informatie en vormt geen financieel, beleggings- of fiscaal advies. Today in Finance is geen beleggingsonderneming en beschikt niet over een vergunning als bedoeld in de Wet op het financieel toezicht (Wft). Raadpleeg altijd een gekwalificeerd financieel adviseur voordat je financiele beslissingen neemt. Today in Finance is niet aansprakelijk voor beslissingen genomen op basis van deze informatie.