Nederlandse vissers zien 140 miljoen aan noodsteun in zicht komen, maar Erkens houdt de boot af
Brussel activeerde vorige week het crisismechanisme van het EMFAF-fonds. Voor de Urker vloot, waarvan tientallen kotters werkeloos in de haven liggen, is dit het eerste concrete perspectief sinds de dieselprijzen verdubbelden.
De Europese Commissie heeft vorige week donderdag het noodmechanisme van het Europees Fonds voor Maritieme Zaken, Visserij en Aquacultuur opengesteld voor nationale noodsteun aan de zwaar getroffen visserijsector. In totaal is 760 miljoen euro beschikbaar binnen dit verduurzamingsfonds, waarvan Nederland tot eind dit jaar ongeveer 140 miljoen euro kan inzetten voor directe financiële hulp aan vissers die inkomsten mislopen of met extreem hoge kosten kampen. Van dat bedrag wordt 70 procent gedragen door de EU, de rest komt uit de nationale begroting.
Voor een vloot die al weken grotendeels aan de kant ligt is dit het eerste serieuze lichtpunt. Sinds het uitbreken van de Iranoorlog zijn de scheepsdieselprijzen verdubbeld, en voor veel kotters weegt de opbrengst van een weekvangst niet meer op tegen de gasoliekosten. In havens als Harlingen, IJmuiden en Urk is daarom een zeldzaam beeld ontstaan: tientallen schepen die midden op een doordeweekse dag gewoon aan de kade blijven liggen.
Structureel probleem, acute klap
De visserijcrisis is niet nieuw, maar wel acuut verergerd. Al langer zit de sector klem tussen krimpende visgronden door windparken op de Noordzee, jaarlijks wisselende EU-quota en stijgende nalevingskosten door nieuwe controle- en registratieverplichtingen die per 1 januari van kracht zijn geworden. Brandstof was altijd de grootste kostenpost voor de kottervisserij, maar in normale jaren goed beheersbaar. De verdubbeling sinds het voorjaar heeft van een beheersbare post een knock-out gemaakt.
Twintig jaar geleden telde de Nederlandse vloot nog 180 boomkorkotters. Na opeenvolgende saneringsrondes zijn er daarvan nog 35 over, en zonder interventie dreigt een deel daarvan definitief aan de kant te blijven.
Het kabinet twijfelt
Waar de noodsteun er op papier ligt, maakt staatssecretaris Sylvio Erkens van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur nog geen haast. Tijdens een werkbezoek aan Urk afgelopen vrijdag liet hij desgevraagd weten dat het kabinet zich "bezint" op de vraag of Nederland het Europese crisismechanisme wil aanspreken. Toen vertegenwoordigers van de Visserij Coöperatie Urk aandrongen op duidelijkheid over brandstofcompensatie, hield Erkens af: hij kon er niets over zeggen.
De achterliggende reden die de staatssecretaris wel noemde is relevant voor het tempo van de besluitvorming. Een substantieel deel van het Nederlandse EMFAF-budget is al gecommitteerd voor innovatie en energiebesparende maatregelen. Wil het kabinet nu acute brandstofsteun vrijmaken, dan betekent dat herprioriteren binnen het bestaande programmabudget, met andere woorden: iets anders moet naar achteren. Dat soort herschikking kost tijd en politieke wil.
Daar komt bij dat het kabinet gevoelig is voor het signaal dat brandstofsubsidies uitstralen. Binnen zowel het Europees Parlement als in enkele lidstaten verzetten sociaaldemocratische, groene en links-liberale fracties zich tegen de crisissteun, met als argument dat het goedkoper maken van scheepsdiesel haaks staat op de verduurzamingsdoelstellingen waarvoor het fonds oorspronkelijk is opgericht.
Politieke druk loopt op
In de Tweede Kamer neemt de druk intussen toe. De SGP wees er deze week op dat een eerder aangenomen motie van Kamerlid André Flach, waarin werd opgeroepen om Europese noodmechanismen zo snel mogelijk te benutten, nu eenvoudigweg kan worden uitgevoerd. Ook BBB en PVV dringen al weken aan op compensatie, mede omdat verschillende andere EU-lidstaten hun vissers al wel steun hebben toegezegd. Een eerdere motie van BBB-Kamerlid Caroline van der Plas met diezelfde strekking werd in maart nog door een Kamermeerderheid verworpen, grotendeels op verzoek van de staatssecretaris zelf.
Voor de sector zelf is het verschil tussen een toezegging deze maand of over drie maanden mogelijk existentieel. Zoals VCU-directeur Lourens de Boer het in Urk samenvatte: als dit nog een paar weken zo doorgaat, gaan sommige schepen nooit meer naar zee.
Wat volgt
Het Nederlandse kabinet heeft formeel tot 31 december de tijd om het EMFAF-crisisloket te activeren. In de praktijk is de vraag hoe snel herprioritering binnen het bestaande budget politiek mogelijk is, en of de staatssecretaris bereid is de verduurzamingsagenda tijdelijk te temporiseren om acute overleving van de vloot mogelijk te maken. Een besluit wordt op korte termijn verwacht, al was het maar omdat een deel van de kottervloot een verder uitstel simpelweg niet meer overleeft.
Voor vissers die hun schepen aan de kant zien liggen geldt wat ze altijd al wisten: de kop is boven water, maar niet voor lang.
Bronnen: Reformatorisch Dagblad, Transport Online, Scheepvaartkrant, Visserijnieuws, NH Nieuws, Rijksoverheid, Nederlandse Vissersbond
Dit artikel is uitsluitend bedoeld ter informatie en vormt geen financieel, beleggings- of fiscaal advies. Today in Finance is geen beleggingsonderneming en beschikt niet over een vergunning als bedoeld in de Wet op het financieel toezicht (Wft). Raadpleeg altijd een gekwalificeerd financieel adviseur voordat je financiële beslissingen neemt. Today in Finance is niet aansprakelijk voor beslissingen genomen op basis van deze informatie.
