Jouw belastinggeld subsidieert drie megabedrijven via de innovatiebox

Negen van elke tien euro belastingvoordeel uit de zogenoemde innovatiebox belandt bij slechts drie bedrijven: ASML, Booking.com en MSD. Dat blijkt uit onderzoek van Het Financieele Dagblad en Trouw, gepubliceerd op 13 april 2026. De regeling was bedoeld om een breed innovatieklimaat in Nederland te stimuleren. Maar als 91% van het voordeel terechtkomt bij drie multinationals die al tot de meest winstgevende bedrijven ter wereld behoren, klopt er iets niet.

Wat is de innovatiebox eigenlijk?

De innovatiebox is een fiscale regeling van de Belastingdienst waarbij bedrijven een lager belastingtarief betalen over winsten die voortvloeien uit innovatieve activiteiten, zoals patenten en onderzoek en ontwikkeling. In plaats van het reguliere vennootschapsbelastingtarief van 25,8% betalen bedrijven via de innovatiebox slechts 9% over die innovatiewinsten.

Het idee achter de regeling is eenvoudig: als je minder belasting betaalt over de opbrengsten van innovatie, ga je meer innoveren. En als Nederland aantrekkelijk is voor innovatieve bedrijven, blijven die hier gevestigd en creëren ze banen en economische activiteit. Het Ministerie van Financiën omschrijft de regeling dan ook als een instrument voor het vestigingsklimaat.

Op papier klinkt dat verdedigbaar. In de praktijk pakt het anders uit.

Drie bedrijven, 91% van het voordeel

ASML, Booking.com en MSD (de Nederlandse tak van farmaceut Merck & Co.) strijken samen 91% van het totale belastingvoordeel op. Dat zijn drie bedrijven die bepaald niet aan de zijlijn van de wereldeconomie staan: ASML is 's werelds enige leverancier van EUV-chipmachines en heeft een beurswaarde van ruim €250 miljard. Booking.com is het grootste online reisplatform ter wereld. MSD is een dochter van een van de grootste farmaceutische concerns op aarde.

Dit zijn bedrijven die sowieso al innoveren, simpelweg omdat dat hun bestaansrecht is. De vraag is dus legitiem: stimuleert de innovatiebox hier daadwerkelijk extra innovatie, of betalen Nederlandse belastingbetalers gewoon mee aan de winst van bedrijven die die winst toch wel hadden gemaakt?

Jan van de Streek, hoogleraar belastingrecht, is er kort over: "Zo is de innovatiebox absoluut niet bedoeld."

Wat betekent dit voor jou als belastingbetaler?

Elke euro belasting die een bedrijf niet betaalt via een fiscale regeling, is een euro die de schatkist niet ontvangt. De overheid heeft dat geld nodig voor scholen, wegen, zorg en uitkeringen. Als de innovatiebox de schatkist belastinginkomsten kost, en dat voordeel neerslaat bij drie bedrijven die er waarschijnlijk niet door zijn gaan innoveren, dan is er feitelijk sprake van een subsidie aan drie megabedrijven zonder duidelijke maatschappelijke tegenprestatie.

Concreet raakt je dit indirect: overheidstekorten leiden tot bezuinigingen of hogere belastingen elders. Dat kan gaan om hogere inkomstenbelasting, minder publieke voorzieningen, of hogere eigen bijdragen in de zorg. De precieze budgettaire omvang van de innovatiebox staat niet in de beschikbare onderzoeksgegevens, maar de ongelijke verdeling op zich is al reden voor vraagtekens.

Ter vergelijking: een ZZP'er of mkb-bedrijf dat investeert in nieuwe software of een nieuw product betaalt gewoon het reguliere tarief van 25,8% over zijn winst, tenzij hij voldoet aan de strenge voorwaarden van de innovatiebox. De grote drie doen dat wel.

Waarom is dit problematisch?

De kritiek van Van de Streek raakt de kern van het probleem. Een belastingregeling die 91% van haar voordeel concentreert bij drie bedrijven, kan nauwelijks een "breed innovatieklimaat" worden genoemd. Er zijn ruwweg twee mogelijke conclusies:

1. De regeling werkt niet zoals bedoeld. Bedrijven die er gebruik van maken, zouden sowieso al innoveren. De belastingkorting verandert hun gedrag niet, maar kost de overheid wel geld.
2. De regeling werkt precies zoals grote bedrijven hem hebben ingericht. Multinationals beschikken over teams belastingadviseurs die zulke regelingen optimaal benutten. Kleinere bedrijven missen die capaciteit.

Beide conclusies zijn ongemakkelijk voor een regeling die officieel bedoeld is om het bredere Nederlandse innovatielandschap te versterken.

Wat kan er veranderen?

Of de politiek iets met dit onderzoek doet, valt nog te bezien. De innovatiebox staat al langer op de radar van critici en beleidsmakers. Aanpassingen aan de regeling, zoals strengere voorwaarden, een lager maximumvoordeel, of een plafond per bedrijf, zijn opties die in beleidsdiscussies voorbijkomen. Of en wanneer die leiden tot een concreet wetsvoorstel is op dit moment niet bekend.

Wat je wel kunt doen: de politieke discussie volgen. Als dit onderwerp terugkomt in Kamerdebatten of begrotingsbesprekingen, heeft het directe gevolgen voor de belastingopbrengsten van de overheid en indirect voor de overheidsuitgaven waar jij van afhankelijk bent.

Wat volgt

Het onderzoek van FD en Trouw is vandaag verschenen. De verwachting is dat dit op korte termijn leidt tot Kamervragen en mogelijk een debat over de toekomst van de innovatiebox. De eerstvolgende begrotingsbesprekingen bieden het meest concrete aanknopingspunt voor eventuele aanpassingen.

Bronnen: Het Financieele Dagblad, Trouw, Belastingdienst, Ministerie van Financiën

Dit artikel is uitsluitend bedoeld ter informatie en vormt geen financieel, beleggings- of fiscaal advies. Today in Finance is geen beleggingsonderneming en beschikt niet over een vergunning als bedoeld in de Wet op het financieel toezicht (Wft). Raadpleeg altijd een gekwalificeerd financieel adviseur voordat je financiele beslissingen neemt. Today in Finance is niet aansprakelijk voor beslissingen genomen op basis van deze informatie.