Handelsoverschot eurozone structureel bedreigd: van €149 miljard naar mogelijk een tekort

Het handelsoverschot van de eurozone staat niet alleen onder druk door de Hormuz-crisis en hoge energieprijzen. Dat is althans de centrale boodschap van een rapport dat ING-economen Bert Colijn en Amrita Naik Nimbalkar vandaag, 23 april 2026, publiceerden. De echte bedreiging is structureel: China heeft in de afgelopen jaren diep doorgedrongen in precies die sectoren waar Europa altijd sterk was.

Het rapport is relevant voor iedereen die de Europese economische groei volgt. Het handelsoverschot fungeert als een van de dragende pilaren onder de economie van de eurozone: het vertegenwoordigt de netto-bijdrage van export aan de economische activiteit. Als dat overschot slinkt of omslaat in een tekort, verdwijnt een groeimotor.

Twee scenario's, beide alarmerend

ING schetst twee scenario's voor 2026, beide gebaseerd op de duur van de Hormuz-verstoringen die de olie- en gasaanvoer naar Europa verstoren.

In het basisscenario duren de verstoringen tot juli, waarna ze geleidelijk afnemen. Het gevolg: het handelsoverschot van de eurozone daalt van €149 miljard in 2025 naar €49 miljard in 2026. Een krimp van 67% in één jaar.

In het pessimistisch scenario, waarbij de verstoringen heviger zijn en tot augustus aanhouden, slaat de handelsbalans volledig om. Het overschot wordt een tekort van €115 miljard. Het totale verschil tussen beide scenario's bedraagt daarmee €164 miljard, een omvang die de schaal van de onzekerheid goed illustreert.

Dat een tekort niet ondenkbaar is, bewees de geschiedenis al eerder. Tijdens de energiecrisis van 2022, na de Russische invasie van Oekraïne, sloeg het eurozone-overschot ook tijdelijk om in een tekort door duurder wordende olie- en gasinvoer. Toen werd dat tekort relatief snel omgedraaid. ING waarschuwt dat de omstandigheden nu fundamenteel anders zijn.

China in de kernsectoren: geen tijdelijk fenomeen

De eigenlijke kern van het ING-rapport gaat niet over Hormuz of energieprijzen, maar over de erodering van het Europese concurrentievermogen in de industriële kernsectoren. Machines, transportmiddelen, chemicaliën en farmaceutische producten waren samen goed voor bijna 70% van de eurozone-export in 2025. In al deze sectoren is het Chinese marktaandeel op de wereldmarkt gegroeid na de coronapandemie.

Het meest sprekende voorbeeld is de automobielsector. De eurozone was jarenlang netto-exporteur van voertuigen naar China. Die positie is omgekeerd: de eurozone is inmiddels netto-importeur uit China, gedreven door de Chinese dominantie op de markt voor elektrische voertuigen. Daar bovenop is ook de import van elektrische machines uit China sterk gestegen.

Dit is geen conjuncturele verschuiving die vanzelf terugdraait. Chinese fabrikanten hebben in een relatief korte periode productieschaal, technologische capaciteit en prijscompetitiviteit opgebouwd in precies die marktsegmenten waar Europese exporteurs traditioneel hun marges verdienen.

Energiekosten als extra verzwakkende factor

De Hormuz-crisis versterkt een probleem dat al bestond. Hoge energieprijzen hebben het concurrentievermogen van de eurozone al geërodeerd, aldus het rapport, "vooral in Duitsland." Voor energie-intensieve industrieën zoals chemie en basismetalen betekenen hogere gas- en olieprijzen direct hogere productiekosten, wat de exportmarges verder ondermijnt precies op het moment dat de Chinese concurrentiedruk toeneemt.

Trump-importheffingen op Europese producten vormen een aanvullende druk op de exportpositie. ING benadrukt echter dat de structurele Chinese concurrentie het grotere en meer permanente risico vormt, omdat heffingen politiek kunnen worden teruggedraaid, terwijl verloren technologisch terrein dat veel moeilijker kan.

Een dalende trend die al langer loopt

Het is opvallend dat het handelsoverschot van de eurozone al vóór de huidige crises structureel lager lag dan voor de coronapandemie. Het huidige overschot bedraagt circa 30% minder dan in 2019. De Hormuz-verstoring en de energieprijsstijgingen versnellen dus een trend die al gaande was, ze veroorzaken haar niet.

Colijn en Nimbalkar formuleren de conclusie van hun rapport in scherpe bewoordingen: "Indien de eurozone haar concurrentievermogen in de kernindustrieën niet herwint, wat niet eenvoudig is, zouden de dagen van een sterk handelsoverschot in goederen ter ondersteuning van de economische groei wel eens voorbij kunnen zijn."

Kan Europa het tij keren?

Die vraag beantwoordt ING niet, en dat is begrijpelijk. Het herwinnen van concurrentievermogen in kapitaalintensieve industrieën als elektrische voertuigen, machines en chemie vereist jarenlange investeringen in onderzoek, productiecapaciteit en energietransitie. De energiekosten moeten structureel omlaag, de industriepolitiek moet coherenter worden, en de interne markt moet dieper geïntegreerd raken om schaalvoordelen te benutten die vergelijkbaar zijn met die van Chinese staatsbedrijven.

Dat zijn geen oplossingen voor 2026. En de handelsbalans van 2026 wordt al geschreven.

Vooruitblik

De eerstvolgende datapunten komen van Eurostat, dat de handelsbalancijfers voor de eurozone maandelijks publiceert. De ontwikkeling van de Hormuz-situatie blijft de korte termijn domineren; de langere termijn hangt af van het industriebeleid dat Brussel en de lidstaten de komende jaren voeren.

Bronnen: ING Think

Dit artikel is uitsluitend bedoeld ter informatie en vormt geen financieel, beleggings- of fiscaal advies. Today in Finance is geen beleggingsonderneming en beschikt niet over een vergunning als bedoeld in de Wet op het financieel toezicht (Wft). Raadpleeg altijd een gekwalificeerd financieel adviseur voordat je financiele beslissingen neemt. Today in Finance is niet aansprakelijk voor beslissingen genomen op basis van deze informatie.