Flexibel werk groeit, zzp krimpt: de arbeidsmarkt verschuift onder je voeten

Vaste banen worden schaarser, flexcontracten nemen hun plaats in, en het aantal zelfstandigen daalt al vijf kwartalen op rij. De Nederlandse arbeidsmarkt is structureel van karakter aan het veranderen, en dat raakt vooral wie nu de arbeidsmarkt op gaat of nog geen vast contract heeft.

Dat blijkt uit nieuwe cijfers van het CBS over het eerste kwartaal van 2026. Het is de derde keer op rij dat het aantal flexwerknemers jaar-op-jaar steeg. Tegelijk daalde het aantal werkenden in mei voor het eerst in lange tijd, en neemt het aantal WW-uitkeringen toe. De arbeidsmarkt koelt af, en de groei die er nog is, zit in de minst zekere contractvormen.

Van zzp-boom naar terugtocht

In 2024 was het zzp-schap nog in opmars. In het eerste kwartaal van dat jaar kwamen er 29.000 zelfstandigen bij ten opzichte van het jaar ervoor; in het tweede kwartaal zelfs 43.000. Sindsdien is die beweging volledig omgekeerd. Vanaf begin 2025 daalt het aantal zelfstandigen elk kwartaal. In het derde kwartaal van 2025 waren er 91.000 minder dan een jaar eerder, in het vierde kwartaal 109.000 minder. In het eerste kwartaal van 2026 bedraagt de daling nog 88.000 jaar-op-jaar. Het totaal staat nu op bijna 1,5 miljoen zelfstandigen.

De daling is het sterkst onder zzp'ers, zelfstandigen zonder personeel. Dit is de groep die in de afgelopen tien jaar sterk groeide, deels als uiting van autonomie en ondernemerschap, deels als gevolg van de aantrekkelijke belastingpositie en de behoefte van opdrachtgevers aan flexibele capaciteit zonder werkgeversverplichtingen. Die opkomst keert nu om.

Een deel van de verklaring ligt in de aangescherpte handhaving op schijnzelfstandigheid. Vanaf 1 januari 2025 handhaaft de Belastingdienst actief op situaties waarbij zzp'ers feitelijk in loondienst werken. Opdrachtgevers die het risico willen vermijden, bieden vaker een arbeidscontract aan. Of ze beëindigen de samenwerking. Het effect daarvan is zichtbaar in de cijfers.

Flex groeit, maar niet de goede soort

De daling bij zzp'ers gaat niet gepaard met een evenredige toename van vaste banen. Wel met een toename van flexibele arbeidsrelaties. In het eerste kwartaal van 2026 hadden 2,7 miljoen werknemers een flexibele arbeidsrelatie, 63.000 meer dan een jaar eerder.

De tijdreeks laat zien hoe abrupt deze omslag is. In heel 2024 daalde het aantal flexwerknemers elk kwartaal jaar-op-jaar: respectievelijk 30.000, 57.000, 74.000 en 53.000 minder. Vanaf het derde kwartaal van 2025 draaide die lijn om: plus 36.000, plus 52.000, en nu plus 63.000. In drie kwartalen tijd groeide flex van krimp naar de sterkste stijging in de gemeten periode.

Maar de samenstelling van die flexgroei is veelzeggend. De toename zit vooral bij oproepkrachten en invalkrachten, en bij tijdelijke contracten zonder uitzicht op vast. Het aantal tijdelijke werknemers mét uitzicht op een vast contract nam juist af. Dit zijn de contractvormen die op de onderste trede van de arbeidsmarktladder staan: weinig zekerheid over werktijden, weinig perspectief op doorstroom.

Tegelijk zwakt de groei van vaste banen sterk af. In het vierde kwartaal van 2025 kwamen er nog 114.000 vaste banen bij ten opzichte van een jaar eerder. In het eerste kwartaal van 2026 is dat gedaald naar 60.000. De richting is duidelijk: vast groeit minder hard, flex groeit harder.

De totaalmarkt koelt af

De bredere context versterkt dit beeld. In totaal hadden ruim 9,8 miljoen mensen betaald werk in het eerste kwartaal van 2026, 35.000 meer dan een jaar eerder. Ter vergelijking: in eerdere kwartalen lagen de jaar-op-jaar stijgingen nog geregeld boven de 100.000. In mei daalde het totale aantal werkenden zelfs, voor het eerst in twee jaar.

Dat signaal wordt bevestigd door de WW-cijfers. Volgens het UWV ontvingen eind mei 2026 ruim 195.000 mensen een werkloosheidsuitkering, ruim 6% meer dan in mei 2025 toen dat nog iets meer dan 183.000 waren. In bijna driekwart van de 342 Nederlandse gemeenten steeg het aantal WW-uitkeringen jaar-op-jaar. Opvallend: van januari tot en met april 2026 kwamen voor het eerst in vijf jaar meer dan 200.000 mensen per maand in de WW. Mei was de eerste maand waarop dat getal iets terugzakte.

De combinatie van afvlakkende werkgelegenheidsgroei, stijgende WW-instroom en een verschuiving richting flexibele contracten wijst op een arbeidsmarkt die duidelijk afkoelt, maar op een ongelijke manier. Wie al een vast contract heeft, merkt er op korte termijn weinig van. Wie nog in de flexibele schil zit of er nu inkomt, staat op veel minder stabiele grond.

Wat dit betekent voor starters en flexwerkers

Voor wie nu aan het begin van een loopbaan staat of in een flexibele baan werkt, zijn de signalen minder gunstig dan ze een jaar geleden waren. De doorstroom van flex naar vast was in 2024 nog vrij robuust, mede door de krappe arbeidsmarkt die werkgevers dwong om mensen aan te trekken met vaste contracten. Die druk neemt af.

De structurele verschuiving richting oproep- en tijdelijke contracten zonder doorkijk naar vast maakt dat de onderste trede van de arbeidsmarkt bevolkter wordt, terwijl de route omhoog smaller lijkt te worden. Daarbij daalt het zzp-perspectief als alternatief voor een vast contract; de handhaving op schijnzelfstandigheid maakt de overstap naar zelfstandig werk minder vanzelfsprekend dan een paar jaar geleden.

De vraag is of dit een tijdelijke afkoeling is of het begin van een structurele herordening. De tijdreeks geeft geen definitief antwoord, maar de richting van drie afzonderlijke indicatoren, flexgroei, zzpdaling en WW-stijging, wijst dezelfde kant op.

Vooruitblik

Het CBS publiceert de arbeidsmarktcijfers over het tweede kwartaal van 2026 later dit jaar. De vraag is dan of de groei van vaste banen verder afzwakt en of de stijging van flex aanhoudt. De WW-ontwikkeling in de zomermaanden, een traditioneel rustiger periode voor ontslagen, geeft een eerste indicatie of de stijging tijdelijk afvlakt of structureel doorzet.

Bronnen: CBS, UWV

Dit artikel is uitsluitend bedoeld ter informatie en vormt geen financieel, beleggings- of fiscaal advies. Today in Finance is geen beleggingsonderneming en beschikt niet over een vergunning als bedoeld in de Wet op het financieel toezicht (Wft). Raadpleeg altijd een gekwalificeerd financieel adviseur voordat je financiële beslissingen neemt. Today in Finance is niet aansprakelijk voor beslissingen genomen op basis van deze informatie.