Europese oliemajors cashen op Iran-chaos: windfall-tax debat laait opnieuw op

De winsten van Shell, TotalEnergies en BP schoten omhoog in het eerste kwartaal van 2026, aangejaagd door de prijsschokken en marktvolatiliteit rond de Iran-oorlog en de verstoring van de Straat van Hormuz. Politici in Londen, Parijs en eerder ook Berlijn, Madrid, Rome en Wenen roepen nu opnieuw om een windfall tax, zoals die na de Russische invasie van Oekraïne in 2022 ook werd ingevoerd.

Niet alleen hogere prijzen, maar ook volatiliteit

De cijfers zijn fors. TotalEnergies rapporteerde een nettowinst van $5,8 miljard in Q1 2026, een sprong van 51% ten opzichte van een jaar eerder. Shell boekte een winstgroei van 24%. BP meldde eveneens hogere winsten, al publiceerde het bedrijf geen exact percentage.

De Brentolieprijs bereikte tijdens de hevigste gevechten rond de $100 per vat, met een kortdurende piek van $126 per vat. Ter vergelijking: vlak voor het uitbreken van de vijandelijkheden, eind februari, stond Brent rond de $70 per vat.

Maar de winststijging is niet louter een gevolg van hogere grondstofprijzen. Dit is precies waar de Europese majors zich onderscheiden van hun Amerikaanse rivalen. Stephen Innes van SPI Asset Management verwoordt het treffend: "BP, Shell and Total benefited not only from higher oil prices, but also from the market turbulence itself." En verder: "The European majors looked less like traditional oil companies this quarter and more like sophisticated volatility traders operating inside the global energy system."

ExxonMobil en Chevron leunen voor hun inkomsten veel zwaarder op productie. Shell, BP en TotalEnergies hebben grote trading-divisies die profiteren van prijsverschillen, logistieke verstoringen en volatiliteitspieken. Juist de chaos rondom de Straat van Hormuz, een van de meest kritieke energietransitroutes ter wereld, leverde voor die trading-afdelingen aanzienlijke extra marges op.

Oxfam projecteert dat de zes grootste fossiele bedrijven, waaronder Shell, BP, TotalEnergies, ExxonMobil, Chevron en ConocoPhillips, in 2026 gemiddeld $37 miljoen (€31,5 miljoen) per dag extra verdienen ten opzichte van 2025.

Politiek momentum herleeft: de parallel met 2022

Het debat over een windfall tax op energiewinsten is niet nieuw. Na de Russische invasie van Oekraïne in februari 2022 voerden meerdere EU-landen tijdelijke belastingen in op buitensporige winsten in de energiesector. De redenering destijds was helder: bedrijven profiteerden van een externe schok, niet van eigen investeringen of innovatie.

Die redenering klinkt nu opnieuw. Begin april riepen Duitsland, Oostenrijk, Spanje, Italië en Portugal op tot vergelijkbare maatregelen. Nu voegen Londen en Parijs daar hun stem aan toe, wat het politieke momentum merkbaar vergroot. De Britse en Franse hoofdsteden zijn relevant: Shell is een Brits bedrijf en TotalEnergies is Frans. Politieke druk vanuit de thuislanden van de majors weegt zwaarder dan druk van buiten.

De kern van het bezwaar: de winsten zijn niet verdiend door betere bedrijfsvoering of extra investeringen, maar door een geopolitieke crisis waar Europese consumenten en bedrijven onder lijden terwijl energiebedrijven er financieel van profiteren.

Wat volgt voor beleid en sectorwaardering

De komende weken zijn beslissend voor het politieke traject. Als Londen en Parijs concrete wetgevingsvoorstellen indienen, vergroot dat de druk op andere EU-hoofdsteden om aan te sluiten. Een gecoördineerde Europese aanpak, vergelijkbaar met de energiecrisismaatregelen van 2022, is niet uitgesloten, maar vereist politieke afstemming die tijd kost.

Voor beleggers in de sector is het risico tweeledig: hogere belastingen drukken de vrije kasstromen, maar zolang de situatie rond de Straat van Hormuz onzeker blijft, blijft de trading-component een winstgenerator. Als TIF eerder berichtte, verwierp Trump recent een Iraans tegenvoorstel, wat de spanningen voorlopig hoog houdt.

De Q2-resultaten, die in juli worden verwacht, zullen uitwijzen of de trading-winsten structureel zijn of een eenmalige piek weerspiegelen. Ondertussen geldt: hoe langer de olieprijs boven de $90 per vat blijft, hoe groter de politieke druk voor een windfall tax wordt.

Bronnen: Shell Q1 2026 resultaten, TotalEnergies Q1 2026 resultaten, BP Q1 2026 resultaten, Oxfam, SPI Asset Management

Dit artikel is uitsluitend bedoeld ter informatie en vormt geen financieel, beleggings- of fiscaal advies. Today in Finance is geen beleggingsonderneming en beschikt niet over een vergunning als bedoeld in de Wet op het financieel toezicht (Wft). Raadpleeg altijd een gekwalificeerd financieel adviseur voordat je financiële beslissingen neemt. Today in Finance is niet aansprakelijk voor beslissingen genomen op basis van deze informatie.