EU wil groene stroom goedkoper belasten dan gas om industrie te redden

Het Iran-conflict kost de Europese Unie naar schatting van de Commissie zelf €500 miljoen per dag aan extra energieimportkosten. Die rekening, opgeteld bij een structurele fossiele importafhankelijkheid van 57%, dwingt Brussel tot een versnelling die al jaren op de tekentafel lag. Uit een gelekt conceptdocument dat Bloomberg heeft ingezien, blijkt dat de Europese Commissie volgende maand een voorstel presenteert om elektriciteit fiscaal voordeliger te behandelen dan aardgas, met gerichte kortingen voor energie-intensieve industrieën en bindende doelen voor de modernisering van stroomnetten.

De Commissie heeft niet op het gelekte document gereageerd.

De acute trigger: €500 miljoen per dag

Geopolitieke schokken werken in de energiemarkt als een vergrootglas. Ze maken zichtbaar wat in rustige tijden makkelijk te verdoezelen is: hoe kwetsbaar de Europese economie is als 57% van haar energieverbruik afhankelijk is van geïmporteerde fossiele brandstoffen. Het Midden-Oostenconflict rond Iran heeft die kwetsbaarheid in harde eurootjes uitgedrukt.

Een dagelijkse extra importrekening van €500 miljoen is geen tijdelijk ongemak, het is een structurele belasting op het Europese concurrentievermogen. Voor energie-intensieve industrieën, denk aan staalproducenten, chemische bedrijven en aluminiumsmelterijen, tikt dat direct door in de marge. Zij waarschuwen al langer dat de combinatie van hoge energieprijzen en hoge stroombelastingen hun investeringscapaciteit ondermijnt. Een deel dreigt vestigingen te sluiten of productie te verplaatsen naar regio's met lagere energiekosten.

Dat is precies de de-industrialisatie die de Commissie probeert te voorkomen.

De structurele weeffout: elektriciteit zwaarder belast dan gas

In veel EU-lidstaten ligt de accijns op elektriciteit hoger dan op aardgas. Dat lijkt op het eerste gezicht vreemd, maar het is een erfenis van de tijd dat stroom grotendeels uit kolen en olie werd opgewekt. Die historische belastinglogica is nooit volledig hervormd, ook niet nu een groeiend deel van de Europese stroom uit zon en wind komt.

Het gevolg is een fiscale paradox: bedrijven en huishoudens die willen elektrificeren, zijn door de hogere stroombelasting financieel beter af als ze gas blijven gebruiken. De energietransitie wordt zo actief door het belastingstelsel tegengewerkt.

Het conceptdocument, dat Bloomberg heeft ingezien, benoemt dit probleem met zoveel woorden. "This proposal addresses concerns on rising energy costs, since they are driven not only by high and volatile prices but also by rising system costs," staat in het gelekte stuk. De Commissie kiest nu voor een omgekeerde aanpak: elektriciteit moet fiscaal goedkoper worden dan gas, en voor energie-intensieve industrieën geldt een extra gerichte verlaging.

Dit is een bewuste keuze voor fiscale prikkels in plaats van directe subsidies. Subsidies vereisen begrotingsruimte en zijn politiek kwetsbaarder; belastingverlaging werkt automatisch en geeft bedrijven de vrijheid om te elektrificeren zonder afhankelijk te zijn van nationale steunprogramma's. Bovendien sluit een verlaging van de excise tax op elektriciteit aan bij bestaande Europese fiscale kaders, wat de implementatie via lidstaten vereenvoudigt.

De paradox van curtailment

Er is een tweede structureel probleem dat het voorstel adresseert, en dat vraagt om uitleg. Europa heeft de afgelopen jaren fors geïnvesteerd in zonne- en windenergie. Die investeringen beginnen vruchten af te werpen. Maar ze creëren ook een nieuw knelpunt: op momenten dat de zon volop schijnt of de wind hard waait, is er meer stroom dan het net aankan.

Het gevolg is curtailment: zonne- en windparken worden dan gedwongen stilgelegd, niet omdat er te weinig vraag is, maar omdat de infrastructuur de stroom niet weg kan transporteren. Dat is kapitaalvernietiging. Duurzame stroom die al opgewekt had kunnen worden, wordt weggegooid terwijl tegelijkertijd fossiele brandstof wordt ingevoerd.

Het conceptdocument erkent dit probleem en koppelt de netmodernisering expliciet aan het bredere voorstel. "Users of the grids should be incentivized to behave in a system-friendly [manner]," luidt het in het gelekte stuk. Flexibelere netten, gecombineerd met slimme meters die vraag en aanbod beter op elkaar kunnen afstemmen, moeten curtailment verminderen.

Slimme meters als infrastructuurfundament

De doelen voor slimme meters zijn concreet: in 2030 moet minimaal 50% van de consumenten in elke lidstaat een slimme meter hebben, oplopend naar 65% in 2033. Slimme meters zijn geen doel op zichzelf; ze vormen de informatie-infrastructuur die nodig is om stroomnetten flexibel te maken. Zonder realtime data over verbruikspatronen is het onmogelijk om vraag en aanbod dynamisch op elkaar af te stemmen.

De combinatie van lagere stroombelasting, nettariefprikkels voor systeemvriendelijk gedrag en slimme meters vormt zo een samenhangend pakket. De fiscale en infrastructurele maatregelen versterken elkaar: lagere stroombelasting stimuleert elektrificatie, meer elektrificatie vergroot de vraag naar flexibele netten, en slimme meters maken die flexibiliteit operationeel.

Industriebeleid in een geopolitieke context

Het voorstel moet ook worden gelezen als een reactie op de concurrentiedruk vanuit de Verenigde Staten en China. Beide regio's bieden energie-intensieve industrieën directe ondersteuning via subsidieprogramma's en lagere energieprijzen. De Europese industrie opereerde al jaren op een relatief duur energieniveau; het Iran-conflict heeft die achterstand verder vergroot.

Een verlaging van de excise tax op elektriciteit voor energie-intensieve bedrijven is in die context een industriebeleidsinterventie, niet alleen een klimaatmaatregel. De Commissie probeert te voorkomen dat Europese productiefaciliteiten worden verplaatst naar regio's waar energie structureel goedkoper is. Of dat lukt, hangt af van de implementatiesnelheid en van hoe lidstaten de gerichte belastingverlaging invullen, want de nationale belastingsoevereiniteit maakt EU-brede harmonisatie complex.

Wat volgt

Het voorstel wordt in juli 2026 officieel gepresenteerd, samen met een bredere elektrificatiestrategie voor de EU. Daarna begint het politieke proces in de Raad en het Europees Parlement, waar lidstaten met uiteenlopende energiemixen en industriebelangen zullen onderhandelen over de precieze invulling van de belastingverlaging en de nettarieven.

Bronnen: Bloomberg via Financial Post, Telex.hu

Dit artikel is uitsluitend bedoeld ter informatie en vormt geen financieel, beleggings- of fiscaal advies. Today in Finance is geen beleggingsonderneming en beschikt niet over een vergunning als bedoeld in de Wet op het financieel toezicht (Wft). Raadpleeg altijd een gekwalificeerd financieel adviseur voordat je financiële beslissingen neemt. Today in Finance is niet aansprakelijk voor beslissingen genomen op basis van deze informatie.