Eén op de twee dertigers betaalt achteraf, en dat is geen toeval

In het ritme van een gemiddelde online aankoop is er een moment, vlak voor het afrekenen, waarop je kiest hoe je betaalt. iDEAL, creditcard, of: achteraf. Dat laatste klikje, één seconde werk, voelt voor veel jongere consumenten neutraler dan welke financiële beslissing dan ook in hun leven. Geen rente, geen formulier, geen gesprek met de bank. Pas later, als de mail van Klarna of Riverty binnenkomt, wordt het abstracte begrip krediet weer concreet.

Vrijwel niemand denkt op dat moment dat ze geld lenen. Maar dat is wel wat er gebeurt. En uit nieuw onderzoek van Deloitte blijkt dat juist deze manier van betalen samenvalt met een groep die toch al financieel kwetsbaar is.

De verhulde kloof onder een positief gemiddelde

Op het eerste gezicht laat de Deloitte Financiële Gezondheidsindex 2026 een opbeurend beeld zien. Het aandeel financieel gezonde huishoudens in Nederland steeg van 30 naar 33 procent. Het aandeel financieel ongezonde huishoudens daalde van 22 naar 20 procent. Een trend die al een paar jaar loopt, en die ook in 2025 doorzette, al vlakt de verbetering af.

Maar het gemiddelde verhult wat er feitelijk aan de hand is. Achter de licht verbeterde cijfers zit een groep die niet meebeweegt. Slechts 10 procent van de jongvolwassenen tussen 18 en 24 jaar is financieel gezond. Ongeveer 75 procent valt in de categorieën kwetsbaar of ongezond. Zij sparen minder structureel, hebben vaker schulden en noemen hoge woonlasten als belangrijkste knelpunt. Voltijdwerkers met een benedenmodaal inkomen en bepaalde deeltijdwerkers profiteren ook nauwelijks van de algemene verbetering.

Het verschil tussen mannen en vrouwen blijft groot. In 2025 is 36 procent van de mannen financieel gezond, tegenover 29 procent van de vrouwen. Voor het eerst valt 51 procent van de vrouwen in de twee hoogste gezondheidsniveaus, een fractie hoger dan vorig jaar, maar bij mannen ligt dat aandeel op 61 procent.

Buy now, pay later is geen extraatje meer

Het meest opvallende cijfer in het rapport gaat over Buy Now, Pay Later. Van de 18- tot 24-jarigen maakte 42 procent het afgelopen jaar gebruik van BNPL. Bij 25- tot 34-jarigen was dat 50 procent. Eén op de twee dertigers heeft dus minstens één keer een aankoop later betaald.

Op zichzelf zegt dat nog weinig. Wat het gewicht geeft, is wat Deloitte daarnaast vond: van de BNPL-gebruikers valt 54 procent in de categorieën financieel kwetsbaar of ongezond. Deze groep heeft kleinere buffers, een minder stabiel inkomen en relatief vaker andere schulden. De onderzoekers stellen geen causaal verband vast, maar de samenhang is duidelijk: wie BNPL gebruikt, is gemiddeld financieel kwetsbaarder dan wie het niet doet.

Dat patroon wordt bevestigd door cijfers van de toezichthouder. Volgens de AFM gebruikten Nederlandse consumenten BNPL in 2024 voor 53 miljoen online transacties, samen goed voor 5,1 miljard euro. Dat is een groei van 17 procent ten opzichte van het jaar daarvoor. Eén op de zes BNPL-gebruikers onder de 35 jaar staat gemiddeld zeven tot acht dagen per maand rood en stornt of mist ongeveer tien automatische incasso's per jaar. Bij negen op de tien transacties met betalingsproblemen gaat het om bedragen onder de 250 euro.

De prijs van een paar sneakers, een tas, een paar boeken. Geen dramatische bedragen op zichzelf, maar wel een ritme. En dat ritme zet zich vast.

Waarom dit groter is dan een keuze van de consument

Een veelgehoorde reactie op deze cijfers is dat het een kwestie van zelfdiscipline is. Wie BNPL niet kan dragen, moet het niet gebruiken. Maar zo simpel ligt het niet, en dat is waarom de toezichthouders en de wetgever zich er nu mee bemoeien.

BNPL onderscheidt zich van een traditioneel krediet doordat er geen kredietwaardigheidstoets vooraf plaatsvindt voor kleine bedragen. Geen BKR-check, geen rente in de gebruikelijke zin van het woord, geen contract dat lijkt op een lening. Het wordt aangeboden als een soort verlengde betaaltermijn, niet als financiering. Voor de consument voelt de keuze tussen vooraf en achteraf betalen daardoor vrijwel kostenneutraal. Pas bij te laat betalen komen de kosten in beeld, en dan vaak in de vorm van aanmaningskosten en overdracht aan een incassobureau.

Onder gebruikers tussen 18 en 24 jaar krijgt het hoogste percentage te maken met aanmaningskosten. Dat is precies de groep die in het Deloitte-onderzoek het slechtst scoort op financiële gezondheid. De verkoop wordt op dat gemiddelde van 89 euro per BNPL-bestelling kunstmatig laagdrempelig gehouden, omdat het systeem alleen kosten oplegt als het misgaat. Wie netjes op tijd betaalt, merkt niets van de prijs van het product. Wie dat niet doet — vaak omdat de buffer er niet is — financiert daarmee het hele model.

November 2026: het regelgevend kantelpunt

In november 2026 wordt dat structureel anders. Dan komen BNPL-aanbieders en grote e-commerceplatforms onder toezicht van de AFM, in het kader van de herziene Europese Richtlijn Consumentenkrediet (CCDII). Aanbieders moeten dan een kredietwaardigheidstoets uitvoeren, waaronder een BKR-toets, voldoen aan eisen over informatieverstrekking en reclame, en strikter controleren op leeftijd. Volgens AFM-onderzoek waren in 2023 al bijna 600.000 iDEAL-transacties richting BNPL-aanbieders te koppelen aan rekeningen op naam van minderjarigen, een groep die in principe geen krediet mag krijgen.

De huidige drempel waaronder geen kredietwaardigheidsbeoordeling hoeft plaats te vinden ligt op 250 euro. De AFM pleit voor verlaging, omdat het overgrote deel van de probleemtransacties juist onder die grens valt. De BNPL-gedragscode is intussen aangepast: aanbieders mogen niet structureel verdienen aan aanmanings- en incassokosten.

Voor de gebruiker betekent dit dat de drempel om achteraf te betalen omhoog gaat. Sneakers van 89 euro zonder BKR-check is straks niet meer vanzelfsprekend. Voor wie BNPL gebruikt om de maand te overbruggen omdat de loonstrook tekortschiet, verdwijnt daarmee een vangnet dat eigenlijk geen vangnet was, maar wel als zodanig functioneerde. Voor wie het gebruikt uit gemak verandert er weinig.

Wat het cijfer over BNPL eigenlijk zegt

Terug naar dat ene getal: de helft van de 25- tot 34-jarigen gebruikte vorig jaar BNPL. Dat is geen cijfer over een betaalvorm, maar over hoe een hele generatie haar consumptie organiseert. Het sparen verbetert ergens anders in de cijfers (73 procent van de huishoudens spaart maandelijks, tegen 71 procent een jaar eerder), maar de BNPL-cijfers laten zien dat een groot deel van de jongere consumenten niet ruim genoeg in hun maand zit om alles vooraf te betalen.

De timing waarop de Deloitte-cijfers binnenkomen is geen toeval. Met de zomer in zicht lopen de bestedingen aan kleding, reizen en losse aankopen op. Met november 2026 in zicht is het ook de laatste vrije zomer voor de BNPL-sector zoals we die kennen. Wat erna komt, is een markt waar achteraf betalen weer wordt wat het juridisch altijd al was: krediet, met een toets, een registratie, en de consequenties die daarbij horen.

Wat de cijfers van Deloitte vooral laten zien, is dat het tijd wordt. Niet omdat consumenten dom zijn, maar omdat een betaalvorm die structureel samenvalt met een kwetsbare groep niet alleen vrijblijvend kan blijven. Dat besef komt niet van de consument zelf — dat moet wel, want één op de twee dertigers heeft die mail al eens geopend.

Bronnen

Deloitte, Accountancy Vanmorgen, AFM, Pinsent Masons Out-Law, Consumentenbond, Rijksoverheid, Betaalvereniging Nederland