Lagarde sluit een tijdperk af: de ECB keert terug naar de basis

Op het jaarlijkse ECB-forum in het Portugese Sintra opende Christine Lagarde maandag met een uitspraak die je zelden hoort van een centrale bankier: het monetaire beleid is terug bij af. Niet als bekentenis van falen, maar als strategische verklaring. Na dertien jaar van instrumenten die geen enkel leerboek centraal bankieren als standaard bestempelt, is de rente opnieuw het primaire wapen. Dat klinkt eenvoudig. Het is het niet.

Dertien jaar buitengewone maatregelen

Om te begrijpen wat 'terug naar de basis' inhoudt, helpt het om te begrijpen hoe ver de ECB van die basis was afgedwaald. Vanaf de eurocrisis van 2011-2012 stapelde de ECB instrument op instrument: grootschalige aankopen van staatsobligaties, meerjarige goedkope leningen aan banken, anti-fragmentatie-instrumenten om uiteenlopende obligatierentes in de eurozone te beteugelen, en de uitgebreide praktijk van forward guidance, waarbij de bank financiële markten vooraf vertelt wat ze van plan is.

Elk van deze instrumenten had zijn eigen rationale. Toen de rente al nul naderde en de inflatie structureel te laag was, moest de ECB haar beleidsinvloed op andere manieren overdragen naar de reële economie. Obligatieaankopen drukten de lange rentes. Goedkope bankleningen stimuleerden kredietverlening. Forward guidance stuurde marktverwachtingen. Het waren noodgrepen voor uitzonderlijke omstandigheden.

Daarna volgde, in Lagardes eigen woorden, "the fastest tightening cycle in our history, raising rates in increments we had never used before." De Russische invasie van Oekraïne joeg de energieprijzen omhoog, en de ECB verhoogde de rente in stappen van 75 basispunten, een maat die voor Frankfurt eerder ondenkbaar was.

De juniverhoging: geen verzekeringspremie

De ECB verhoogde op 11 juni de beleidsrente met 25 basispunten naar 2,25%, de eerste rentebeweging in een jaar. Sommige analisten bestempelden die stap als een 'insurance hike', een voorzorgsmaatregel zonder dat de inflatie er echt om vroeg. Lagarde wees dat frame in Sintra nadrukkelijk van de hand.

"Some have characterized our rate increase earlier this month as an 'insurance hike.' I'm sorry to disappoint them. That is not an accurate description. We faced an outlook of rising headline and core inflation."

De eurozone-inflatie bedroeg 3,2% in mei. De ECB verwacht dat inflatie pas in het laatste kwartaal van 2027 terugkeert naar het 2%-doel. Zonder de juniverhoging had die terugkeer, aldus Lagarde, mogelijk tot in 2028 op zich laten wachten. De verhoging was in haar lezing geen voorzorgsmaatregel maar een directe beleidsrespons op een concrete inflatiedreiging, onder meer aangejaagd door de prijsdruk vanuit de Iran-oorlog en de verstoring van olie- en gasaanvoer via de Straat van Hormuz.

Dat de inflatieverwachtingen op lange termijn verankerd blijven rond 2% is daarbij voor de ECB een cruciaal anker. Het geeft haar ruimte om 'gemeten' te bewegen zonder dat markten een structureel inflatieprobleem inprijzen.

Weerbaarder Europa, minder noodgrepen nodig

De kern van Lagardes betoog in Sintra gaat verder dan het verdedigen van één rentebesluit. Ze schetst een eurozone die fundamenteel veranderd is ten opzichte van de crisisjaren. Daarin zit de eigenlijke strategische claim.

Bankentoezicht is versterkt. Resolutieregels voor falende banken zijn aangescherpt. Gemeenschappelijke begrotingsinstrumenten bestaan nu waar ze eerder ontbraken: het Europees Stabiliteitsmechanisme (ESM) als noodfonds voor landen in financiële nood, en NextGenerationEU als gezamenlijk investeringsprogramma na de coronapandemie. De institutionele architectuur van de eurozone is robuuster dan in 2012, het dieptepunt van de schuldencrisis.

Daar komt de energietransitie bij. Landen als Portugal, Spanje en Frankrijk wekken een groeiend aandeel van hun elektriciteit op via hernieuwbare bronnen, los van de aardgasprijs. Die ontkoppeling vermindert de blootstelling van de Europese economie aan externe energieschokken, de categorie die in 2022 de inflatiepiek mede veroorzaakte. Minder kwetsbaarheid voor die schokken betekent minder aanleiding voor noodmaatregelen.

Lagarde formuleerde het expliciet: "We no longer need to act with the same force. We can make measured adjustments to rates, calibrated to the shocks we face."

Conventioneel is niet hetzelfde als voorspelbaar

Toch is 'terug naar de basis' geen terugkeer naar een eenvoudigere wereld. Lagarde waarschuwde daarvoor zelf: conventioneel beleid "does not mean a return to the same idealized past." De ECB opereert nu in een geopolitiek complexer landschap dan ooit tevoren in haar bestaan. De Iran-oorlog, de verstoring van de Straat van Hormuz, nieuwe handelsfricties: het zijn schokken die de ECB nu expliciet meeneemt in haar scenarioplanning.

Juist die scenarioplanning is een van de meest significante methodologische veranderingen. De ECB werkt niet langer met één centraal economisch scenario en een marge van onzekerheid daaromheen. In plaats daarvan bouwt ze voor geopolitieke ontwikkelingen uitdrukkelijk mildere en hardere uitkomstscenario's. Dat is een erkenning dat de economische wereld non-lineaire sprongen maakt die een enkel basisscenario niet kan vangen.

De combinatie van rente als hoofdinstrument met scenario-gestuurd en meeting-by-meeting beslissen is daarmee iets nieuws. Het is geen terugkeer naar de rustige voorspelbaarheid van forward guidance, waarbij de ECB markten maanden vooruit informeerde over haar intenties. Het is een beweeglijker, adaptief beleid dat dichter bij klassiek centraal bankieren staat maar de lessen van de afgelopen dertien jaar heeft geabsorbeerd.

Wat volgt

De eerstvolgende gelegenheid om die aanpak te zien werken zijn de vergaderingen van 22-23 juli en 9-10 september. Met inflatie op 3,2% en een piek in de prognose vóór de dip naar 2% in 2027, zal elke vergadering opnieuw het moment zijn waarop de ECB haar scenario's weegt. Lagarde heeft in Sintra duidelijk gemaakt welk instrument ze dan bij voorkeur inzet.

Bronnen: ECB (toespraak Christine Lagarde, ECB Forum on Central Banking, Sintra, 29 juni 2026), Europees Stabiliteitsmechanisme, NextGenerationEU

Dit artikel is uitsluitend bedoeld ter informatie en vormt geen financieel, beleggings- of fiscaal advies. Today in Finance is geen beleggingsonderneming en beschikt niet over een vergunning als bedoeld in de Wet op het financieel toezicht (Wft). Raadpleeg altijd een gekwalificeerd financieel adviseur voordat je financiële beslissingen neemt. Today in Finance is niet aansprakelijk voor beslissingen genomen op basis van deze informatie.