OpenAI zegt: overheden moeten belastingen, banen en AI-winsten nu aanpassen voor jou

Het grootste AI-bedrijf ter wereld heeft een opmerkelijke stap gezet. OpenAI publiceerde maandag een beleidsdocument waarin het wereldleiders oproept om nú actie te ondernemen op drie fronten die direct jouw portemonnee, baan en toekomstige inkomen raken: toegang tot AI, het belastingstelsel en de verdeling van AI-winsten. Niet als vage toekomstmuziek, maar als concreet beleidsplan.

Wat staat er precies in het document?

Het document heet Industrial Policy for the Intelligence Age: Ideas to Keep People First en is gericht aan overheden wereldwijd. OpenAI waarschuwt daarin dat geavanceerde AI, inclusief de mogelijkheid van superintelligentie, arbeidsmarkten kan ontwrichten en rijkdom kan concentreren als overheden niet ingrijpen.

Drie concrete voorstellen staan centraal.

Voorstel 1: AI-toegang als basisrecht. OpenAI stelt voor om toegang tot AI te behandelen als een fundamentele economische voorziening, vergelijkbaar met hoe overheden ooit geletterdheid als basisrecht omarmden. De redenering: wie geen toegang heeft tot AI-tools, kan straks niet meer volwaardig meedoen aan de economie. Dat klinkt idealistisch, maar heeft een duidelijke praktische kant: als jij je werk straks deels met AI moet doen en je werkgever of de overheid regelt die toegang niet, sta je al snel achter.

Voorstel 2: Belastingstelsel moderniseren voor automatisering. Huidige belastingstelsels zijn grotendeels gebouwd op de aanname dat mensen werken en over hun loon belasting betalen. Als machines dat werk steeds vaker overnemen, verdwijnt die belastingbasis. OpenAI stelt expliciet voor dat overheden belastingsystemen aanpassen aan de realiteit van automatisering. Hoe dat er precies uit moet ziet, laat het document open, maar de richting is duidelijk: als robots het werk doen, moet de financiering van collectieve voorzieningen ergens anders vandaan komen.

Voorstel 3: Burgers laten meedelen in AI-winsten. Dit is het meest vergaande voorstel. OpenAI roept op tot mechanismen waarmee burgers delen in de economische opbrengsten van AI-gedreven industrieën. Denk aan fondsen, dividenden of andere constructies waarbij de winstgroei die bedrijven boeken dankzij AI ook terechtkomt bij de gewone burger, niet alleen bij aandeelhouders.

Waarom is dit nieuws, ook als je OpenAI niet vertrouwt?

Laten we eerlijk zijn: OpenAI is geen neutrale partij. Het bedrijf pleit voor brede AI-toegang, wat ook zijn eigen markt vergroot. Het pleit tegen restrictieve regulering, wat zijn eigen groei faciliteert. En het document verschijnt op een moment dat er kritisch over het bedrijf en CEO Sam Altman wordt geschreven.

Maar dat maakt de inhoud niet minder relevant. Want het is niet zo gebruikelijk dat het bedrijf dat misschien het meest AI-winst ooit gaat opstrijken, publiekelijk zegt: overheden moeten zorgen dat die winst eerlijker verdeeld wordt, en dat belastingstelsels moeten meebewegen. Zelfs als dat eigenbelang dient, zijn het vragen die toch gesteld moeten worden.

OpenAI schrijft zelf: "No one knows exactly how this transition will unfold. At OpenAI, we believe we should navigate it through a democratic process that gives people real power to shape the AI future they want, and prepare for a range of possible outcomes while building the capacity to adapt."

Wat betekent dit voor de Nederlandse situatie?

Nederland heeft een arbeidsmarkt en belastingstelsel die specifiek kwetsbaar zijn voor de scenario's die OpenAI beschrijft.

De belastingbasis. Een groot deel van de Nederlandse belastinginkomsten komt uit loonbelasting en premies volksverzekeringen. Als automatisering het aandeel menselijke arbeid in sectoren als logistiek, administratie, klantenservice en financiële dienstverlening terugdringt, daalt die inkomstenstroom. Tegelijkertijd stijgen de kosten van WW, bijstand en omscholing. Wie betaalt dat gat? Dat is de kern van wat OpenAI aan overheden vraagt te beantwoorden, maar waarop Nederland nog geen antwoord heeft.

Sociale zekerheid en AI. Het Nederlandse stelsel van sociale zekerheid, van WW tot bijstand tot AOW, is ingericht op betaald werk als vertrekpunt. Als AI jouw werk deels overneemt en je inkomen onder druk komt, heeft het huidige stelsel daar geen specifiek antwoord op. Er lopen in Nederland wel discussies over basisinkomen en aanpassing van de WW, maar concreet beleid dat inspeelt op grootschalige AI-gedreven baanverschuiving bestaat nog niet.

Toegang tot AI. Het voorstel om AI-toegang als basisrecht te behandelen, raakt ook aan de Nederlandse context. Wie straks zijn werk niet met AI-tools kan doen, mist een steeds grotere productiviteitssprong. Als scholen, bibliotheken en uitkeringsinstanties die toegang niet faciliteren, vergroot dat bestaande ongelijkheid.

Wat kun je nu zelf doen?

Er is geen knop die je vandaag kunt omdraaien om dit beleid te beïnvloeden, maar er zijn wel dingen die je in de gaten kunt houden.

• Volg hoe Nederlandse politieke partijen reageren op het AI-dossier, specifiek op vragen rond belastinghervorming en arbeidsmarktbescherming. Dit wordt een verkiezingsthema.
• Als je in een sector werkt waar automatisering al zichtbaar is, is dit een goed moment om na te denken over bij- en omscholing. Niet als paniekactie, maar als bewuste afweging.
• Ben je zelfstandige of ZZP'er? Overweeg hoe AI jouw dienstverlening raakt, zowel als kans als risico. Raadpleeg een financieel adviseur als je concrete vragen hebt over hoe dit jouw inkomenspositie kan beïnvloeden.

Wat volgt?

OpenAI's document is een oproep, geen wet. De vraag is nu of en hoe overheden, ook in Nederland en de EU, hierop reageren. In Brussel loopt de implementatie van de AI Act al, maar die gaat primair over veiligheid en risico's van AI-systemen, niet over de herverdeling van AI-winsten of de financiering van sociale zekerheid. Dat debat moet nog echt beginnen.

Bronnen: OpenAI

Dit artikel is uitsluitend bedoeld ter informatie en vormt geen financieel, beleggings- of fiscaal advies. Today in Finance is geen beleggingsonderneming en beschikt niet over een vergunning als bedoeld in de Wet op het financieel toezicht (Wft). Raadpleeg altijd een gekwalificeerd financieel adviseur voordat je financiële beslissingen neemt. Today in Finance is niet aansprakelijk voor beslissingen genomen op basis van deze informatie.