Kabinet zet 'Iran-pakket' klaar: gerichte steun, groene boodschap en een hogere reiskostenvergoeding

Vijf weken na het uitbreken van de oorlog in Iran werkt het kabinet-Jetten aan wat in Den Haag het 'Iran-pakket' wordt genoemd: een eerste set maatregelen om de economische gevolgen van de snel stijgende energieprijzen op te vangen. Op tafel liggen onder meer een hogere onbelaste reiskostenvergoeding voor werknemers, het naar voren halen van steun voor de energie-intensieve industrie en een mogelijke energietoeslag voor kwetsbare huishoudens. Maar premier Jetten maakt ook iets anders duidelijk: de overheid kan niet alles compenseren.

Prijzen stijgen, Den Haag aarzelt

Sinds de Amerikaans-Israëlische aanval op Iran eind februari zijn de olie- en gasprijzen explosief gestegen. De benzineprijs steeg van gemiddeld €2,06 per liter naar ruim €2,57, diesel ging van €1,87 naar €2,69. De Europese gasprijs op de TTF-beurs ligt inmiddels zo'n 80 procent hoger dan voor het conflict. Het Internationaal Energieagentschap (IEA) noemde de situatie de grootste aanvoersverstoring in de geschiedenis van de mondiale oliemarkt, groter in volume dan de oliecrisis van 1973.

Toch koos het kabinet er de afgelopen weken bewust voor om niet direct in te grijpen. Waar Italië en Spanje al accijnzen verlaagden en steunpakketten aankondigden, hield Den Haag de hand op de knip. Premier Jetten vergeleek de situatie herhaaldelijk met 2022, maar benadrukte dat deze crisis fundamenteel anders kan uitpakken: langduriger, structureler en met bredere economische gevolgen.

Wat er op tafel ligt

Uit een kabinetsbrief aan de Tweede Kamer en persconferenties van de afgelopen weken wordt duidelijk welke maatregelen het kabinet overweegt. Het gaat om een mix van gerichte inkomensondersteuning en bredere fiscale ingrepen.

De verhoging van de maximale onbelaste reiskostenvergoeding voor zakelijke kilometers is een van de meest concrete maatregelen. Zowel werkgeversorganisaties VNO-NCW en MKB-Nederland als vakbond FNV pleiten voor een snelle verruiming, nu de kosten van woon-werkverkeer rap oplopen. Daarnaast wordt gekeken naar een energietoeslag, een eventueel energieprijsplafond, tijdelijke verlaging van de energiebelasting en brandstofaccijnzen, en verhoging van de huurtoeslag en het minimumloon. Voor de industrie wordt de Indirecte Kostencompensatie (IKC) voor grote elektriciteitsverbruikers alvast verlengd, verhoogd en uitgebreid.

Groene boodschap in nieuw jasje

Opvallend is hoe het kabinet de vergroeningsboodschap probeert te herpositioneren. Waar de energietransitie doorgaans wordt geframed als klimaatbeleid, presenteert het kabinet-Jetten haar nu nadrukkelijk als veiligheidsbeleid en als route naar energieonafhankelijkheid. Premier Jetten, zelf voormalig Minister voor Klimaat en Energie, kent het dossier als geen ander. Volgens bronnen rond het kabinet wordt intern gesproken over het aanmoedigen van thuiswerken, verlaging van de maximumsnelheid en zelfs autoloze zondagen, al is dat nog niet officieel bevestigd.

De Europese Commissie moedigt lidstaten inmiddels actief aan om energiebesparende maatregelen te treffen. Eurocommissaris Jørgensen waarschuwde na spoedoverleg met de 27 energieministers dat de crisis niet snel voorbij zal zijn, zelfs niet als er morgen vrede zou komen.

Begrotingsruimte is flinterdun

De uitdaging voor het kabinet is dat de budgettaire ruimte uiterst beperkt is. Uit de Voorjaarsnota, die vorige week werd gepresenteerd, blijkt dat het begrotingstekort in 2027 oploopt tot bijna 3 procent van het bbp, precies tegen de Europese grens aan. De economische gevolgen van het Iran-conflict zijn in die nota nog niet meegenomen. Minister Heinen van Financiën gaf bij de presentatie toe dat de Voorjaarsnota bij publicatie eigenlijk al achterhaald was door de snel veranderende situatie.

De Nederlandsche Bank waarschuwde deze week dat de inflatie in Nederland flink kan toenemen als de oorlog aanhoudt, al blijft het effect voorlopig kleiner dan tijdens de crisis van 2022. In een zwaar scenario kan de economische groei behoorlijk afnemen, met lagere inkomens als gevolg, waarbij de laagste inkomensgroepen het hardst worden geraakt.

Wat je hiervan moet weten

Het kabinet bevindt zich in een spagaat. Enerzijds groeit de politieke en maatschappelijke druk om snel te handelen, zeker nu andere Europese landen al wel ingrijpen. Anderzijds is de begrotingsruimte minimaal en wil het kabinet voorkomen dat het met generieke maatregelen miljarden uitgeeft aan steun die niet terechtkomt bij wie het het hardst nodig heeft. Premier Jetten formuleerde het zelf als het vermijden van schieten op een bewegend doel.

De komende weken worden cruciaal. Het kabinet heeft beloofd binnen enkele weken met een eerste pakket te komen. De vraag is niet óf er maatregelen komen, maar hoe gericht en hoe ambitieus, en of het kabinet erin slaagt om zijn minderheidspositie in de Tweede Kamer te benutten om daar steun voor te vinden.

Bronnen: Rijksoverheid, NOS, De Nederlandsche Bank, IEA, ANP, Taxlive, EW Magazine

Dit artikel is uitsluitend bedoeld ter informatie en vormt geen financieel, beleggings- of fiscaal advies. Today in Finance is geen beleggingsonderneming en beschikt niet over een vergunning als bedoeld in de Wet op het financieel toezicht (Wft). Raadpleeg altijd een gekwalificeerd financieel adviseur voordat je financiële beslissingen neemt. Today in Finance is niet aansprakelijk voor beslissingen genomen op basis van deze informatie.