Iran dreigt met tweede maritiem front: wat de Bab el-Mandeb betekent voor Europese energie

De dreiging is niet nieuw, maar de context is dat wel. Een Iraanse militaire functionaris heeft gedreigd met het opvoeren van "onveiligheid in andere zeestraten, waaronder de Bab el-Mandeb en de Rode Zee." Dat is méér dan retoriek. Het is de aankondiging van een tweede front in een asymmetrische strategie die erop gericht is de westerse economie maximaal onder druk te zetten, zonder Iran zelf direct in conventioneel conflict te trekken.

Van één chokepoint naar twee

De Straat van Hormuz kent iedereen die de afgelopen weken het nieuws heeft gevolgd. Door die smalle doorgang passeert 20% van de mondiale oliestromen. Iran dreigt al decennia met afsluiting als ultimatum richting het Westen, en de spanning rondom dat chokepoint groeide de afgelopen weken verder na de liquidatie van een hoge IRGC-marinechef en Trumps tijdelijke pauze op aanvallen.

Maar er is een tweede chokepoint dat minder aandacht krijgt en strategisch minstens even kwetsbaar is: de Bab el-Mandeb, de zeestraat tussen Jemen en de Hoorn van Afrika. Dit is het vierde grootste maritieme chokepoint ter wereld. Wie hier doorvaart, beweegt zich tussen de Rode Zee en de Golf van Aden, en daarmee op de route die Europa verbindt met Aziatische energieleveringen via het Suezkanaal. Zonder de Bab el-Mandeb is er geen kortste weg meer van de Perzische Golf naar de Middellandse Zee.

Bewezen capaciteit, nieuwe context

De Houthis lieten tussen 2023 en 2025 zien dat ze de Bab el-Mandeb kunnen ontregelen. Tientallen commerciële schepen werden aangevallen of moesten omleiden. Rederijen vermeden massaal de route en kozen voor de omweg via Kaap de Goede Hoop, wat weken extra vaartijd en aanzienlijk hogere kosten betekende.

Dat staakt-het-vuren veranderde weinig aan de structurele dreiging. De Houthis hebben hun capaciteit nooit ontmanteld en zijn nooit gestopt met dreigen. Maar er is nu een cruciaal verschil met de periode 2023-2025: de context is niet langer proxy-actie op afstand, maar een actief militair conflict waarbij de VS en Israël direct betrokken zijn. De drempelwaarde voor escalatie ligt anders.

Danny Citrinowicz, voormalig senior Iran-onderzoeker bij de Israëlische Strijdkrachten (IDF), verwoordde het scherp tegenover Politico: "I have no doubt in my mind that eventually the Houthis will enter and they will do two things — first, block the Bab el Mandeb strait, and second, try to prevent the Saudis from having tankers in [its] Yanbu port taking oil."

De Yanbu-factor: het alternatief dat wegvalt

Dat tweede element van Citrinowicz' analyse is essentieel en wordt zelden uitgelegd. De haven van Yanbu, aan de Saoedi-Arabische westkust aan de Rode Zee, functioneert als een alternatieve exportroute voor Saoedische olie. Als de Straat van Hormuz geblokkeerd raakt, kunnen tankers via pijpleiding naar Yanbu en van daaruit de Rode Zee op. Het is een vangnetroute, ontworpen om precies zo'n Hormuz-crisis te omzeilen.

Een gecoördineerde aanval op Yanbu-tankerverkeer elimineert dat vangnet. Combineer dat met een blokkade van de Bab el-Mandeb, en Europa staat voor een situatie zonder werkbare alternatieve routes. De enige resterende optie is dan de omweg via de Kaap de Goede Hoop: duizenden kilometers extra, weken vertraging, drastisch hogere verschepingskosten.

De strategische logica van Iran

Waarom zou Iran dit pad kiezen? De conventionele verklaring werpt het direct af: Iran kan de VS militair niet verslaan. Het Amerikaanse marinearsenaal, inclusief vliegdekschepen en onderzeeërs in de regio, overstijgt alles wat Tehran kan inzetten. Een frontale confrontatie is voor Iran een verliesscenario.

De asymmetrische logica werkt anders. Door via proxies, in dit geval de Houthis, niet één maar twee cruciale chokepoints te bedreigen, dwingt Iran de VS tot spreiding van zijn marinecapaciteit over een groter geografisch gebied. Elke extra vloot die naar de Bab el-Mandeb moet, is een vloot minder beschikbaar voor Hormuz of de Perzische Golf. Tegelijkertijd maximaliseert een dubbele verstoringsstrategie de economische druk op Europa, dat afhankelijk is van beide routes voor zijn energieleveringen uit het Midden-Oosten en Azië.

Het is een strategie van indirecte dwang: niet Iran versus de VS, maar Iran versus de Europese energierekening.

Wat dit betekent voor Europa

Europa importeert een substantieel deel van zijn aardgas via LNG-tankers en zijn ruwe olie via routes die de Bab el-Mandeb passeren. De eerdere Houthi-verstoringen van 2023-2025 lieten al zien hoe snel energieprijzen reageren op maritieme onzekerheid in die regio. Bij een gecoördineerde verstoring van zowel Hormuz als de Bab el-Mandeb zijn die eerdere verstoringen een voorproefje.

De omvaarroute via Kaap de Goede Hoop is technisch mogelijk, maar niet kosteloos. Langere aanvoertijden betekenen hogere vrachtkosten, grotere voorraadonzekerheid en een opdrijvend effect op energieprijzen. Voor Europa, dat nog altijd werkt aan het verminderen van zijn energiekwetsbaarheid na de Russische gascrisis, is dit een structurele zwakheid die Iran zeer bewust uitbuit.

Vooruitblik

De komende weken zijn de signalen vanuit Jemen bepalend. Als de Houthis hun patroon van 2023-2025 hernemen onder de huidige, gespannen omstandigheden, is de Bab el-Mandeb het eerste concrete testmoment voor Irans tweefrontstrategie. De Europese energiemarkten zullen de maritieme situatie scherp in de gaten houden. Eerder gepubliceerde analyses op Today in Finance over Europese energieparaatheid en de Hormuz-dreiging geven aanvullende context bij het grotere plaatje dat zich hier aftekent.

Dit artikel is uitsluitend bedoeld ter informatie en vormt geen financieel, beleggings- of fiscaal advies. Today in Finance is geen beleggingsonderneming en beschikt niet over een vergunning als bedoeld in de Wet op het financieel toezicht (Wft). Raadpleeg altijd een gekwalificeerd financieel adviseur voordat je financiële beslissingen neemt. Today in Finance is niet aansprakelijk voor beslissingen genomen op basis van deze informatie.