IEA: olietekort Iran-conflict overtreft jaren '70, stagflatierisico reëel

Het olietekort als gevolg van de Iran-oorlog bedraagt inmiddels 11 miljoen vaten per dag, meer dan de twee grote oliecrises van de jaren '70 bij elkaar opgeteld. Dat stelt Fatih Birol, directeur van de International Energy Agency (IEA), in een verklaring van maandag 7 april 2026. Zijn conclusie is onomwonden: dit is al de grootste bedreiging voor energiezekerheid in de geschiedenis.

Voor wie de TIF-coverage van het Iran-conflict de afgelopen dagen volgde, is dit de analytische lens die de losse feiten samenbindt. De vernietiging van de Iraanse petrochemie-infrastructuur, de dreiging van aanvallen op Hormuz, de noodreactie van OPEC+: het zijn allemaal schakels in een crisis die nu, in omvang, de ijkpunten van de twintigste-eeuwse energiegeschiedenis achter zich laat.

Wat de cijfers laten zien

De vergelijking die Birol maakt, is verhelderend in haar eenvoud. In de jaren '70 bedroeg het gecombineerde olietekort van beide crises gezamenlijk circa 5 miljoen vaten per dag. Het huidige tekort is meer dan het dubbele daarvan.

Op de gasmarkt is de situatie minstens zo alarmerend. Het mondiale aanbodtekort is verdubbeld ten opzichte van de situatie na de Russische invasie van Oekraïne in 2022, een periode die Europa destijds als een generatiedefiniërende energiecrisis ervoer. De Straat van Hormuz, waardoor dagelijks een substantieel deel van het mondiale olie- en gastransport loopt, is vrijwel volledig afgesloten.

De jaren '70 als ijkpunt: parallellen en breuklijnen

De parallellen met de oliecrises van de jaren '70 zijn reëel, maar het analytische plaatje verdient nuancering.

In 1973 legden Arabische olieproducerende landen een embargo op tegen westerse landen als vergelding voor steun aan Israël tijdens de Jom Kipoeroorlog. Westerse regeringen raakten in paniek: Duitsland voerde autovrije zondagen in, tankstations sloten op vaste dagen. In 1979 veroorzaakte de Iraanse revolutie een tweede schok, opnieuw door productieuitval in de Golf-regio. In beide gevallen volgde hetzelfde macro-economische patroon: een harde aanbodschok, een inflatiepiek door hogere energieprijzen, gecombineerd met inzakkende industriële productie en groeivertraging. Het resultaat was stagflatie, de meest lastig te bestrijden economische toestand voor centrale bankiers, omdat de remedie voor inflatie (renteverhoging) de groei verder onderdrukt, en vice versa.

De overeenkomst met vandaag is structureel. Een abrupte aanbodschok van deze omvang treft industrie en transport wereldwijd tegelijk. Energie is een productie-input voor vrijwel alle goederen, wat betekent dat een energieprijsstijging zich door de gehele waardeketen verspreidt.

Maar er zijn ook breuklijnen die de jaren '70-vergelijking begrenzen. De mondiale energiemix is diverser dan een halve eeuw geleden: wind, zon en kernenergie dekken inmiddels een substantieel deel van de elektriciteitsproductie in Europa en grote delen van Azië. Strategische oliereserves, mede opgericht ná de crisis van 1973, bieden overheden een buffer die in de jaren '70 niet bestond. En de energie-intensiteit van westerse economieën, de hoeveelheid energie per eenheid bbp, is door efficiëntiewinsten aanzienlijk gedaald ten opzichte van vijftig jaar geleden.

Dat verkleint de directe schade, maar heft hem niet op. De industrie, transport en warmtevoorziening blijven in hoge mate afhankelijk van olie en gas. Een tekort van 11 miljoen vaten per dag is groot genoeg om geen buffer te laten.

Het stagflatierisico: hoe reëel?

De vraag die macro-economen en beleidsmakers bezighoudt, is of de wereld afstevent op stagflatie: een combinatie van oplopende inflatie en afnemende economische groei.

Het mechanisme is bekend. Hogere energieprijzen werken direct door in transport- en productiekosten, wat zich vertaalt in hogere consumentenprijzen. Tegelijkertijd raken bedrijven door hogere inputkosten en onzekerheid over energieaanbod hun investeringsbereidheid kwijt. Consumenten zien hun koopkracht eroderen. Centrale banken zitten klem: verlagen ze de rente om groei te ondersteunen, riskeren ze een inflatiespiraal; verhogen ze de rente, verdiepen ze de groeivertraging.

De Europese Centrale Bank bevindt zich in een bijzonder lastige positie. De ECB zit midden in een renteverlagingscyclus die gebaseerd was op het vooruitzicht van afnemende inflatie in de eurozone. Een energieschok van deze omvang doorkruist dat pad direct. De vraag is niet langer óf de inflatieverwachtingen bijgesteld worden, maar met hoeveel.

Voor de Nederlandse economie, en voor Europa in bredere zin, komt daar de handelsdimensie bij. De verstoring van Hormuz raakt niet alleen energieaanvoer, maar ook bredere scheepvaartroutes. Eerdere TIF-analyses wezen al op de kwetsbaarheid van Europese industrieën voor verstoringen in Aziatische supply chains.

Wat beleggers en beleidsmakers in de gaten moeten houden

De komende weken zijn meerdere datapunten en beslismomenten bepalend voor de ernst van de crisis.

Allereerst de mate van Hormuz-blokkade. Een langdurige, vrijwel volledige afsluiting heeft fundamenteel andere implicaties dan een gedeeltelijke of tijdelijke versperring. Elke update van de IEA of andere energie-instellingen over de doorvoercapaciteit is een graadmeter voor de ernst.

Ten tweede de strategische reserves. Westerse overheden beschikken over noodvoorraden die in uitzonderlijke situaties vrijgegeven kunnen worden, zoals ook in 2022 gebeurde. Of en wanneer coördinatie plaatsvindt via de IEA is een sleutelvariabele voor de olieprijsontwikkeling.

Ten derde de OPEC+-reactie. Eerder dit weekend verhoogde OPEC+ de productie met 206.000 vaten per dag, een stap die bij een tekort van 11 miljoen vaten per dag als symbolisch moet worden gekwalificeerd. De vraag is of de coalitie verdere capaciteit kan en wil mobiliseren.

Ten slotte de centrale banken. Het eerstvolgende rentebesluit van de ECB en de communicatie van de Federal Reserve over het inflatiepad zijn van directe betekenis voor financiële markten en voor de vraag hoe overheden hun begrotingsbuffer inzetten.

Birol's vergelijking met de jaren '70 is niet bedoeld als retoriek. De cijfers onderbouwen ze. Of het macro-economische gevolg van toen, stagflatie, ook het gevolg van nu wordt, hangt af van hoe snel Hormuz zich opent, hoeveel reservecapaciteit wereldwijd mobiliseerbaar is, en hoe scherp beleidsmakers reageren. Geen van die variabelen staat vast.

Bronnen: International Energy Agency (IEA)

Dit artikel is uitsluitend bedoeld ter informatie en vormt geen financieel, beleggings- of fiscaal advies. Today in Finance is geen beleggingsonderneming en beschikt niet over een vergunning als bedoeld in de Wet op het financieel toezicht (Wft). Raadpleeg altijd een gekwalificeerd financieel adviseur voordat je financiele beslissingen neemt. Today in Finance is niet aansprakelijk voor beslissingen genomen op basis van deze informatie.