IEA: huidige energiecrisis erger dan beide oliecrises van de jaren 70 samen

Het Internationaal Energieagentschap heeft maandag uitgesproken wat de markten al weken inprijzen: de wereld bevindt zich midden in de zwaarste energiecrisis in decennia. Niet als retorisch statement, maar onderbouwd met een getal dat de schaal van het probleem onmiddellijk duidelijk maakt. Fatih Birol, directeur van het IEA, sprak op de National Press Club in Canberra over een verlies van 11 miljoen vaten per dag, meer dan de twee grote oliecrises van de jaren zeventig bij elkaar.

Het getal dat alles in perspectief plaatst

De oliecrisis van 1973 kostte de wereld circa 5 miljoen vaten per dag aan oliebevoorrading. De Iraanse Revolutie en de bijbehorende crisis van 1979 eveneens. Samen staan die twee schokken in de economische geschiedenis als de meest ontwrichtende energiemomenten van de twintigste eeuw, met recessies, brandstofrantsoenering en structurele veranderingen in het industriebeleid van westerse landen tot gevolg.

De huidige crisis overtreft beide schokken gecombineerd.

Birol formuleerde het zelf als volgt: "Tot op heden hebben we 11 miljoen vaten per dag verloren, meer dan de twee grote oliecrises samen." Hij voegde daar een tweede dimensie aan toe: "Deze crisis vertegenwoordigt op dit moment twee oliecrises en een ineenstorting van de gasmarkt gecombineerd." Die tweede vergelijking is een directe verwijzing naar de energieschok die volgde op de Russische invasie van Oekraïne in 2022, toen Europa abrupt zijn gastoevoer uit Rusland verloor en de Europese gasprijzen recordniveaus bereikten.

Het IEA, dat in 1974 mede werd opgericht als institutionele reactie op de eerste oliecrisis, is doorgaans voorzichtig in zijn taalgebruik. De toespraak van Birol in Canberra is daarmee een significante stap: het meest gezaghebbende energie-instituut ter wereld bevestigt formeel dat deze crisis historisch van omvang is.

Veertig beschadigde infrastructuren, negen landen

Achter het abstracte getal van 11 miljoen vaten schuilt een concrete inventarisatie van de schade. Birol noemde minstens 40 energie-infrastructuren die zwaar of zeer zwaar beschadigd zijn in 9 landen in het Midden-Oosten. Het gaat om raffinaderijen, opslagterminals, pijpleidingen en energiecentrales die door het conflict sinds 28 februari zijn geraakt.

Het conflict begon op die datum met Israëlisch-Amerikaanse luchtaanvallen op Iran. Sindsdien voert Iran vergeldingsaanvallen uit met raketten en drones, gericht op energie-infrastructuur in landen die aan Washington gelieerd zijn en op schepen in de Golf. Die aanvallen verklaren de omvang van de infrastructuurschade over meerdere landen tegelijk, een patroon dat fundamenteel verschilt van de aanbodschokken in de jaren zeventig, die hun oorsprong vonden in politieke beslissingen over productiequota en embargo's.

De Straat van Hormuz, waardoor normaal 20% van de wereldwijde koolwaterstofproductie stroomt, is de facto geblokkeerd. De economische gevolgen van die blokkade voor bedrijven en consumenten analyseerde TIF eerder deze week: voor de impact op de olieprijs verwijs naar het artikel van Thomas Bakker van 22 maart, voor de bedrijfseconomische gevolgen van de Hormuz-blokkade naar de analyse van Naomi de Vries van 22 maart, en voor de marktreactie van vandaag naar het stuk van Lucas van der Berg over de Aziatische beurzen.

Geen enkel land immuun

Birol liet weinig ruimte voor nuance over de reikwijdte van de gevolgen: "Geen enkel land zal immuun zijn voor de gevolgen van deze crisis als ze op deze weg doorgaat. Wereldwijde actie is daarom noodzakelijk."

Die oproep tot mondiale actie is relevant in een context waarin de geopolitieke lijnen scherp getrokken zijn. De crisis raakt niet alleen de olieproducerende regio zelf, maar treft via energieprijzen en verstoorde aanvoerketens ook importerende economieën in Europa en Azië. De inflatoire druk die ontstaat door hogere energieprijzen werkt door in vrijwel alle productiekosten, van transport tot voedselproductie.

Voor Europa is de combinatie bijzonder ongunstig. Het continent herstelt nog van de structurele heroriëntatie van zijn energiebeleid na 2022, heeft zijn afhankelijkheid van Russisch gas sterk verminderd maar is daarmee ook kwetsbaarder geworden voor verstoringen elders in de wereldmarkt. Een simultane verstoring van zowel olie- als gasmarkten, precies de combinatie die Birol beschrijft, treft Europa op een moment waarop de buffers beperkter zijn dan voor 2022.

Tikkende klok: Trumps ultimatum verloopt vanavond

De toespraak van Birol vond plaats op dezelfde dag dat een politiek ultimatum zijn deadline bereikt. President Donald Trump dreigde Iraanse energiecentrales te bombarderen en "te vernietigen, te beginnen met de grootste", als Iran de Straat van Hormuz niet maandagavond heropent.

De crisis bevindt zich daarmee op een kruispunt: een diplomatieke doorbraak of verdere militaire escalatie kan de komende uren de richting bepalen. Birol rondde zijn toespraak af met een uitgesproken hoop: "De wereldeconomie staat voor een grote bedreiging, en ik hoop vurig dat dit probleem zo snel mogelijk wordt opgelost."

Vooruitblik

Het verloop van Trumps ultimatum vanavond is de directe variabele die de komende dagen bepaalt. Opent de Hormuz-straat zich gedeeltelijk, dan kan de marktdruk tijdelijk verminderen. Escaleert het conflict verder, dan krijgt Birols historische vergelijking met de jaren zeventig nog meer gewicht. Het IEA roept op tot gecoördineerde internationale actie. Welke mechanismen daarvoor beschikbaar zijn in een conflict van deze omvang, blijft vooralsnog onbeantwoord.

Dit artikel is uitsluitend bedoeld ter informatie en vormt geen financieel, beleggings- of fiscaal advies. Today in Finance is geen beleggingsonderneming en beschikt niet over een vergunning als bedoeld in de Wet op het financieel toezicht (Wft). Raadpleeg altijd een gekwalificeerd financieel adviseur voordat je financiële beslissingen neemt. Today in Finance is niet aansprakelijk voor beslissingen genomen op basis van deze informatie.