Autovrije zondagen en brandstofrantsoenering: wat de EU overweegt en wat het voor jou betekent

Eerder deze week schreven we over hoe de Iran-oorlog je boodschappenrekening raakt. Dat was fase één: duurdere producten in de supermarkt. Nu escaleert het verhaal. De Europese Unie overweegt maatregelen die we voor het laatst zagen in de jaren '70: brandstofrantsoenering aan de pomp en autovrije zondagen.

Dit staat nog niet vast. Maar het feit dat het überhaupt op tafel ligt, zegt genoeg.

Wat zegt de EU precies?

EU Energiecommissaris Dan Jørgensen gaf deze week een openhartig interview aan de Financial Times. Zijn boodschap was helder: Europa moet zich voorbereiden op een langdurige crisis. "This will be a long crisis... energy prices will be higher for a very long time," zei hij letterlijk.

De EU evalueert op dit moment alle beschikbare noodopties. Concreet gaat het om:

• Brandstofrantsoenering aan de pomp
• Het vrijgeven van olie uit de strategische reserves
• Autovrije zondagen (verplicht of vrijwillig)
• Vrijwillige brandstofbesparingsprogramma's
• Het uitstellen van onderhoud aan olieraffinaderijen
• Inzet van biobrandstoffen als alternatief

Formele restricties zijn er nog niet. Maar Jørgensen is ongekend direct: "Better to be prepared than to regret it later." En over specifieke brandstoffen, waaronder kerosine en diesel, waarschuwt hij dat de situatie "even worse in the weeks to come" kan worden.

Een spoedbijeenkomst van Europese energieministers heeft al plaatsgevonden. De toon is verschoven, erkent Jørgensen zelf: "The rhetoric we use and the words we employ are now more serious than at the beginning of the crisis."

Waarom is dit zo urgent?

De Straat van Hormuz, waardoor circa 20% van het mondiale olietransport loopt, is de facto gesloten door Iran. Dat is een van de meest kritieke knelpunten in de wereldwijde energievoorziening.

De gevolgen zijn direct voelbaar in de prijzen. Brent crude steeg na de eerste aanval op Iran eind februari tot bijna $120 per vat en noteert momenteel rond de $107. Dat is een daling ten opzichte van de piek, maar de olieprijs ligt nog steeds ongeveer 70% hoger dan vóór de crisis. Aardgas steeg met ongeveer 50%.

Het IMF analyseerde de impact en wijst erop dat de effecten per land verschillen. Italië en het Verenigd Koninkrijk worden als harder geraakte landen genoemd. Nederland, als grote doorvoerhaven van energie in Europa, is ook kwetsbaar.

Wat betekent dit concreet voor jou?

Tanken

Als brandstofrantsoenering wordt ingevoerd, betekent dat in de praktijk: een maximum aan hoeveel liter je per beurt mag tanken, of een maximum per week gekoppeld aan je kenteken. Dat klinkt vergezocht, maar dit was realiteit tijdens de oliecrisis van 1973. En de pompprijs zal bij verdere krapte verder stijgen boven het al fors hogere niveau van nu.

Vliegen

Kerosine staat expliciet op de lijst van kwetsbare brandstoffen. Luchtvaartmaatschappijen opereren al op hogere kosten, en als de kerosinevoorziening verder krap wordt, vertaalt zich dat in twee richtingen: duurdere tickets en mogelijk geschrapte vluchten op bepaalde routes. Plan je een vakantie of zakenreis? Hogere kosten zijn reëel, en annuleringen vallen niet uit te sluiten.

Verwarmen

Aardgas is met circa 50% gestegen in prijs. Voor een gemiddeld Nederlands huishouden met een gasaansluiting betekent een aanhoudend hoog gasprijsniveau een substantieel hogere energierekening. Veel huishoudens hebben vaste contracten of contracten met een prijsplafond, maar wie op een variabel contract zit of binnenkort moet verlengen, merkt dit direct.

Autovrije zondagen: hoe zag dat eruit?

Voor de vergelijking met de jaren '70: tijdens de oliecrisis van 1973 legde de Nederlandse overheid vier autovrije zondagen op. Snelwegen lagen er verlaten bij. Mensen fietsten over de A1. Het was een surreëel beeld in een land dat inmiddels volledig afhankelijk was van de auto.

Als de EU dit nu opnieuw overweegt, gaat het om vergelijkbare maatregelen: op aangewezen dagen mag je de auto niet gebruiken voor niet-essentieel verkeer. Uitzonderingen voor hulpdiensten en beroepsverkeer zijn dan standaard. Of en hoe dit in Nederland ingevoerd zou worden, is nu nog niet bekend.

Nog geen paniek, wel voorbereiding

Het is belangrijk dit in perspectief te zien. De EU rantsoeneert nog niet. Jørgensen communiceert bewust transparant om landen de ruimte te geven zich voor te bereiden. "Our analysis is, without a doubt, that this will be a prolonged situation, and countries must ensure they have what they need," zei hij.

Wat je nu redelijkerwijs kunt doen:

• Check je energiecontract. Zit je op een variabel contract? Vergelijk wat een vast contract op dit moment kost. Raadpleeg een energieadviseur of vergelijkingssite voor je keuze.
• Houd rekening met hogere reiskosten. Bij het plannen van vakanties of vluchten in de komende maanden is het verstandig een hogere kostenmarge in te calculeren.
• Volg de EU-aankondigingen. Formele maatregelen worden via nationale overheden gecommuniceerd. Het ministerie van Economische Zaken en Klimaat is het eerste aanspreekpunt voor Nederland.

Wat volgt?

De Europese energieministers blijven de situatie monitoren. Jørgensen heeft aangegeven dat de komende weken cruciaal zijn: zijn er signalen dat de situatie bij kerosine en diesel verslechtert, dan kan dat de drempel voor formele maatregelen verlagen. Houd de communicatie vanuit de Europese Commissie en de Rijksoverheid in de gaten.

Bronnen: Financial Times, Euronews, IMF

Dit artikel is uitsluitend bedoeld ter informatie en vormt geen financieel, beleggings- of fiscaal advies. Today in Finance is geen beleggingsonderneming en beschikt niet over een vergunning als bedoeld in de Wet op het financieel toezicht (Wft). Raadpleeg altijd een gekwalificeerd financieel adviseur voordat je financiele beslissingen neemt. Today in Finance is niet aansprakelijk voor beslissingen genomen op basis van deze informatie.