Digitale euro: Europa's betaalinfrastructuur draait op Amerikaanse rails

Bijna twee derde van alle kaartbetalingen in de eurozone wordt verwerkt door niet-Europese, internationale card schemes. Vijftien van de eenentwintig eurolanden hebben geen eigen digitale betaaloplossing met enig noemenswaardig marktaandeel. ECB-bestuurslid Piero Cipollone noemde dit op 21 maart 2026 geen statistisch curiosum, maar een strategisch risico, vergelijkbaar met de energieafhankelijkheid die Europa zo duur is komen te staan.

Het argument treft doel in een geopolitiek klimaat waarin Europese strategische autonomie niet langer een abstracte beleidsdoelstelling is, maar een dagelijks terugkerend thema. En het verklaart waarom de ECB nu harder dan ooit duwt op de digitale euro.

Twee derde van je pinbetaling gaat via Amerikaanse systemen

De afhankelijkheid is concreet en meetbaar. Volgens een rapport over card schemes en processors dat de ECB in februari 2025 publiceerde, verwerken internationale card schemes, in de praktijk nagenoeg uitsluitend Amerikaanse partijen zoals Visa en Mastercard, bijna twee derde van alle kaartbetalingen in de eurozone. De transactiedata, de verwerkingssystemen en de infrastructuur bevinden zich grotendeels buiten Europese jurisdictie.

Dat gegeven krijgt extra kleur wanneer je kijkt naar de landkaart die de ECB in oktober 2025 publiceerde in het slotrapport van de voorbereidingsfase van de digitale euro. Van de eenentwintig eurolanden hebben er vijftien geen binnenlandse digitale betaaloplossing met een marktaandeel van meer dan 10% voor winkelbetalingen. Zes landen hebben er wel een. Nederland met iDEAL, de Scandinavische landen met Swish en vergelijkbare systemen, en een handvol andere landen die historisch hebben geïnvesteerd in eigen betaalinfrastructuur.

De overige vijftien landen, inclusief grote economieën als Frankrijk, Italië en Spanje, zijn voor hun dagelijkse digitale betalingen structureel afhankelijk van buitenlandse infrastructuur. Niet bij uitzondering, maar bij elke pintransactie.

Finland als spiegel

De SPACE-studie van de ECB over betaalgedrag in de eurozone, gepubliceerd in december 2024, laat zien dat het cashgebruik in winkels in de eurozone als geheel fors is gedaald ten opzichte van 2019. De verschuiving naar digitale betalingen is structureel en versnelt.

Finland staat aan het andere uiteinde van dat spectrum. Het land geldt als koploper in de adoptie van digitale betalingen: contante betalingen in Finse winkels zijn in 2024 vrijwel verdwenen. Kaart- en mobiele betalingen domineren volledig. Het is precies in Finland, op een gezamenlijke workshop van BRIE-CITRIS, Bruegel en de Bank of Finland, dat Cipollone zijn betoog hield.

De symboliek is niet subtiel. Hoe verder een samenleving digitaliseert, hoe groter de afhankelijkheid van de infrastructuur die die digitale betalingen verwerkt. En in de huidige eurozone is dat voor de meeste landen buitenlandse infrastructuur.

Het autonomie-argument van Cipollone

Cipollone formuleerde zijn kernargument scherp: "The urgency of preserving the resilience and autonomy of Europe's critical infrastructures is clear. Ensuring strategic autonomy and resilience in daily payments is just as urgent."

De parallel met energie is instructief. Europa leerde de harde manier dat afhankelijkheid van externe leveranciers voor kritieke infrastructuur een strategische kwetsbaarheid is. Cipollone's redenering is dat betalingsverkeer dezelfde categorie verdient als energie, halfgeleiders en telecominfrastructuur, sectoren waar Europa al actief beleid voert om autonomie te versterken.

Het argument heeft een nieuwe dimensie gekregen in de huidige geopolitieke context. De bredere discussie over Europese strategische onafhankelijkheid, mede aangejaagd door het Iran-conflict en de herpositionering van de relatie met de VS, geeft het betaalautonomie-argument politiek gewicht dat het eerder niet had. Wanneer Cipollone spreekt over "kritieke infrastructuur", spreken zijn toehoorders al een taal die vertrouwd is geworden.

Wat de digitale euro wél en niet is

De ECB is zorgvuldig in haar positionering. De digitale euro vervangt contant geld niet, maar vult het aan. Dat onderscheid is meer dan retorisch. Publiek geld bestaat nu uitsluitend in fysieke vorm, als bankbiljetten en munten uitgegeven door de centrale bank. Naarmate betalingen digitaliseren, verschuift alle publieke betaalinfrastructuur feitelijk naar private partijen. Bankdeposito's zijn geen publiek geld; ze zijn een vordering op een commerciële bank. De digitale euro zou de enige digitale variant van publiek centraal bankgeld worden.

Cipollone onderscheidt zes kernargumenten voor de digitale euro: strategische autonomie en weerbaarheid, toegang tot publiek geld in digitale vorm, aanvulling op cash, keuzevrijheid voor consumenten, privacy en gegevensbescherming, en inclusiviteit. Opvallend is dat privacy expliciet wordt genoemd. Dat is een directe respons op zorgen die breed leven over de potentiële surveillance-mogelijkheden van digitaal centraal bankgeld, zorgen die in het politieke debat over de digitale euro een prominente rol spelen.

Bulgarije verandert het speelveld licht

Op 1 januari 2026 trad Bulgarije toe tot de eurozone, als twintigste, en inmiddels eenentwintigste lid na de eerdere uitbreiding. Het land brengt een eigen binnenlandse betaaloplossing mee: bcard. Daarmee is Bulgarije, in ieder geval op papier, geen onderdeel van de vijftien landen zonder eigen oplossing. De datacollectie over het daadwerkelijke marktaandeel van bcard is echter nog gaande; harde conclusies over de adoptie zijn voorbarig.

Wat Bulgarije's toetreding wél illustreert, is dat de eurozone geen statisch geheel is. Nieuwe leden brengen eigen betaalecosystemen mee, met eigen afhankelijkheden en eigen oplossingen. De uitdaging voor de ECB is een digitale euro te ontwerpen die in alle eenentwintig landen bruikbaar is, voor alle betaalsituaties, inclusief voor mensen zonder smartphone of bankrekening.

Waar het project nu staat

De ECB bevindt zich in de "preparation phase" van de digitale euro. Het slotrapport van die fase verscheen in oktober 2025. Een besluit over daadwerkelijke uitgifte is nog niet genomen; dat is een politieke beslissing waarbij ook het Europees Parlement en de Europese Commissie zijn betrokken. De ECB bereidt voor, maar beslist niet alleen.

Cipollone's toespraak op 21 maart 2026 is geen aankondiging van een besluit. Het is een publieke argumentatie voor urgentie, gericht aan een academisch en beleidsmatig publiek, op een moment dat het politieke klimaat voor het autonomie-argument gunstiger is dan ooit.

Vooruitblik

Het Europees Parlement behandelt de wetgevende kaders voor de digitale euro als onderdeel van bredere discussies over het digitale betalingslandschap in Europa. Zolang het wetgevingsproces niet is afgerond, blijft uitgifte een hypothese. De ECB publiceert naar verwachting verdere voortgangsrapportages over de voorbereidingsfase in de loop van 2026. De eerstvolgende gelegenheid waarbij Cipollone of andere ECB-bestuurders zich over dit onderwerp uitspreken, is waarschijnlijk rondom de volgende ECB-beleidsvergadering en de bijbehorende persconferentie.

Bronnen: Toespraak Piero Cipollone, ECB, 21 maart 2026. De toespraak refereert aan drie ECB-publicaties: het Progress on the preparation phase of a digital euro – closing report (oktober 2025), het Report on card schemes and processors (februari 2025), en de Study on the payment attitudes of consumers in the euro area (SPACE) (december 2024).

Dit artikel is uitsluitend bedoeld ter informatie en vormt geen financieel, beleggings- of fiscaal advies. Today in Finance is geen beleggingsonderneming en beschikt niet over een vergunning als bedoeld in de Wet op het financieel toezicht (Wft). Raadpleeg altijd een gekwalificeerd financieel adviseur voordat je financiële beslissingen neemt. Today in Finance is niet aansprakelijk voor beslissingen genomen op basis van deze informatie.