ChatGPT wilde jouw online aankopen overnemen. Waarom dat toch niet lukte

Stel je voor: je typt "ik zoek een cadeau voor mijn moeder, budget €50" in ChatGPT, de chatbot stelt een paar vragen, en voor je het weet ligt er een pakketje onderweg. Zonder dat je ooit een webshop hebt bezocht. Dat was de belofte van Instant Checkout, de functie waarmee OpenAI afgelopen herfst de wereld van online winkelen wilde veranderen. Het experiment is alweer voorbij, nog voor de meeste mensen wisten dat het bestond.

Wat ging er mis, en wat betekent dit voor hoe we straks online shoppen?

Wat zijn AI-shopping agents eigenlijk?

Voordat we naar de mislukking kijken, even een stap terug. Een AI-shopping agent is een AI-assistent die niet alleen informatie geeft, maar ook handelingen voor je uitvoert. Denk aan zoeken, vergelijken, en in het meest vergaande scenario: afrekenen.

Het idee past in een bredere beweging die 'agentic AI' heet. In plaats van een chatbot die antwoordt op vragen, heb je een digitale assistent die taken zelfstandig afhandelt namens jou. De logische volgende stap na "zoek de goedkoopste vlucht voor mij op" is "boek die vlucht ook maar direct".

Instant Checkout was OpenAI's poging om die stap te zetten voor online winkelen. Gebruikers konden producten rechtstreeks binnen ChatGPT kopen, zonder door te klikken naar een webshop. Etsy, Walmart en Shopify waren de eerste retailers die aanhaakten. Shopify-president Harley Finkelstein noemde het bij de lancering de "new frontier" voor online retail.

Waarom liep het experiment spaak?

De belofte klonk mooi, maar de praktijk bleek een stuk weerbarstiger. Twee problemen staken al snel de kop op.

Productinformatie klopte niet. Een AI-chatbot die producten aanbeveelt, is afhankelijk van de kwaliteit van de data die die producten beschrijft. Maten, kleuren, beschikbaarheid, prijzen: het bleek lastig om die informatie accuraat en actueel te houden in de chatbot-omgeving. Voor een consument die op basis van een ChatGPT-aanbeveling iets bestelt en vervolgens iets anders ontvangt, is dat een slecht begin.

Merchants haakten af. Het aansluiten van retailers op het systeem bleek technisch en organisatorisch veel complexer dan verwacht. Bob Hetu, analist bij onderzoeksbureau Gartner, omschreef het als volgt: "OpenAI underestimated how difficult the enablement of transactions was going to be, which, on the one hand, is a little surprising, but on the other hand, it's not easy for retailers."

Er speelt ook iets fundamenteels mee: retailers willen de klantrelatie niet uit handen geven. Je naam, je adres, je aankoopgeschiedenis, je klachten over een verkeerde maat — dat is allemaal waardevolle informatie die webshops liever zelf beheren dan via een tussenpartij laten lopen.

Wat doet OpenAI nu?

OpenAI stapt af van Instant Checkout en kiest voor een ander model. In plaats van afrekenen binnen ChatGPT, werkt het bedrijf nu met retailers aan dedicated apps binnen de chatbot. Het praktische verschil voor jou als gebruiker: je vindt een product via ChatGPT, maar je rondt de aankoop af op de website van de retailer zelf.

Een woordvoerder van OpenAI stelde het zo: "Instant Checkout is moving to Apps, where purchases can happen more seamlessly."

De vertaling: ChatGPT wordt een betere etalage, niet de kassa.

OpenAI zegt nu prioriteit te geven aan zoekfunctionaliteit en productontdekking, twee gebieden waar het bedrijf al vroege gebruikersadoptie ziet. Daar lijkt de toegevoegde waarde vooralsnog het grootst: niet afrekenen voor je, maar wél helpen bij het vinden en vergelijken van het juiste product.

Wat betekent dit voor hoe jij online winkelt?

Voor de meeste consumenten verandert er op korte termijn weinig. Je kunt ChatGPT al gebruiken om producten te zoeken en te vergelijken, en dat zal alleen maar beter worden. De stap naar volledig geautomatiseerd afrekenen via een chatbot is echter verder weg dan het leek.

Dat is niet per se slecht nieuws. Er zijn goede redenen waarom je als consument wil dat een aankoop via de officiële webshop verloopt:

• Je hebt een directe relatie met de verkoper bij klachten of retourzendingen
• Je betaalgegevens blijven bij partijen die je zelf hebt gekozen
• Je weet zeker dat de prijs en productinformatie actueel en correct zijn

De realistische verwachting voor de komende jaren: AI-assistenten worden je voorbereiding op een aankoop, niet de aankoop zelf. Denk aan een slimme vriend die alle reviews al heeft gelezen en de beste opties voor je op een rij heeft gezet, maar jij tikt zelf de creditcardgegevens in.

Worden AI-assistenten ooit je echte shopping buddy?

De ambitie gaat niet weg. Amazon worstelt op dit moment met precies dezelfde vraag: hoe ver laat je AI-shopping agents gaan in het overnemen van het aankoopproces? De technische en commerciële hobbels zijn reëel, maar ze zijn ook oplosbaar.

De les van Instant Checkout is vooral dat de verwachtingen te hoog waren en de complexiteit te laag ingeschat. Dat is een patroon in techland dat iedere kenner herkent. De belofte van "AI doet alles voor je" stuit op de weerbarstige realiteit van productdatabases, retailerbelangen en consumentenvertrouwen.

Voorlopig: AI helpt je beter zoeken. Het afrekenen doe je nog gewoon zelf.

Dit artikel is uitsluitend bedoeld ter informatie en vormt geen financieel, beleggings- of fiscaal advies. Today in Finance is geen beleggingsonderneming en beschikt niet over een vergunning als bedoeld in de Wet op het financieel toezicht (Wft). Raadpleeg altijd een gekwalificeerd financieel adviseur voordat je financiële beslissingen neemt. Today in Finance is niet aansprakelijk voor beslissingen genomen op basis van deze informatie.