Brussel zoekt een oplossing voor de energiecrisis en vindt vooral verdeeldheid

De EU-top van donderdag was bedoeld als een vergadering over Europese concurrentiekracht. Het werd een crisisvergadering over energie. Dat zegt al genoeg over de staat van Europa op dit moment.

De 27 leiders kwamen bijeen terwijl de gasprijs al meer dan 60% was gestegen sinds het uitbreken van de Iran-oorlog op 28 februari. De Straat van Hormuz, de smalste energieroute ter wereld, blokkeert circa 20% van het mondiale olie- en LNG-aanbod, waaronder 8% van de Europese gasontvangsten uit Qatar. In tien dagen oorlog betaalde de EU al 3 miljard euro extra aan fossiele-brandstofinvoer. Dat zijn de feiten. De conclusies zijn een stuk minder helder.

De toolbox die geen gereedschap is

Commissievoorzitter Von der Leyen presenteerde in een vijfpaginabrief aan de leiders een "toolbox" van tijdelijke maatregelen. Op tafel lagen belastingverlagingen op elektriciteit door lidstaten zelf, een herziening van de Market Stability Reserve om prijsvolatiliteit te dempen, en een gasprijsplafond als optie. De toon was urgent. De inhoud was voorzichtig.

Litouwen's energieminister Vaiciunas verwoordde de kern van het probleem beter dan de Commissie zelf: zolang de Straat van Hormuz gesloten blijft, biedt geen enkel instrument soelaas. Een toolbox helpt niet als het lek te groot is.

Het ETS-gevecht

Het meest veelzeggende debat van de dag draaide niet om de Iran-oorlog, maar om het Europese emissiehandelssysteem. Italië, Hongarije en Tsjechië willen het ETS opschorten, het systeem dat bedrijven laat betalen voor CO2-uitstoot. Acht landen, waaronder Nederland en Spanje, tekenden een gezamenlijk document om het systeem te beschermen. Von der Leyen schaarde zich aan hun kant: het ETS wordt niet afgeschaft maar wel hervormd.

Dat dit gevecht überhaupt wordt gevoerd, is veelzeggend. Het ETS bestaat al twee decennia. Het is het hoekstuk van het Europese klimaatbeleid. Dat sommige lidstaten de energiecrisis aangrijpen om het systeem aan te vallen, laat zien hoe snel geopolitieke schokken de klimaatambitie onder druk zetten. En hoe kwetsbaar die ambitie is als de energierekening omhooggaat.

Wat Europa niet deed

Even relevant als wat er besloten werd, is wat er niet besloten werd. Trump vroeg om militaire steun voor het heropenen van de Straat van Hormuz. De EU weigerde unaniem. Dat is begrijpelijk, maar het betekent ook dat Europa geen vinger aan de oorzaak van het probleem legt. Nederland's premier Jetten zei het openlijk: dit is niet onze oorlog. Spanje's premier Sánchez noemde de oorlog ronduit illegaal.

Europa kiest positie aan de zijlijn. Dat is een legitieme keuze. Maar wie aan de zijlijn staat, betaalt wel de energierekening van degenen die in het veld staan.

Wat betekent dit? De EU-top levert geen oplossing op voor de energiecrisis, en dat was ook niet realistisch. Wat het wel laat zien, is hoe verdeeld Europa is zodra het pijn doet. De vraag voor de komende weken is niet wat Brussel besluit, maar hoe lang de verdeeldheid over het ETS houdbaar is als de gasprijs verder stijgt.