Anthropic wint rechtszaak tegen Pentagon: rechter blokkeert historisch AI-verbod

Een federale rechter in San Francisco heeft donderdag 27 maart een preliminary injunction toegewezen in het voordeel van Anthropic, de maker van AI-assistent Claude. US District Judge Rita Lin blokkeert daarmee twee maatregelen die de Trump-administratie nam nadat Anthropic weigerde zijn technologie beschikbaar te stellen voor autonome wapensystemen en surveillance van Amerikaanse burgers. Het vonnis is 43 pagina's dik en trekt een grens die de hele AI-industrie raakt: de overheid mag haar inkoopbeleid niet gebruiken om bedrijven te straffen voor het publiekelijk uiten van veiligheidszorgen.

Een historisch eerste: Amerikaans bedrijf als 'supply chain risk'

De aanleiding voor het conflict ligt in mislukte contractonderhandelingen. Anthropic weigerde toe te staan dat zijn AI-technologie werd ingezet voor volledig autonome wapensystemen en voor surveillance van Amerikaanse burgers. Dat stuitte op weerstand bij het Pentagon, onder leiding van minister van Defensie Pete Hegseth. Nadat de onderhandelingen stukliepen, beval president Donald Trump alle federale agentschappen onmiddellijk te stoppen met het gebruik van Anthropic-tools. Hegseth volgde daarop met een stap die geen precedent kent: hij labelde Anthropic als 'supply chain risk'.

Die aanwijzing is normaal gereserveerd voor bedrijven uit vijandige landen, zoals de Chinese telecomgigant Huawei of het Russische beveiligingsbedrijf Kaspersky. Nooit eerder ontving een Amerikaans bedrijf deze designatie. Anthropic diende eerder deze maand een rechtszaak in tegen het Department of Defense en andere federale agentschappen.

Na een zitting van 90 minuten eerder deze week is het vonnis nu duidelijk. Rechter Lin blokkeert zowel de 'supply chain risk'-aanwijzing als het presidentieel directief dat agentschappen opdroeg Anthropic-tools te mijden.

"Orwellian notion": rechter spaart het Pentagon niet

De taal die rechter Lin gebruikt in haar vonnis laat weinig ruimte voor interpretatie. Ze schrijft dat niets in de geldende wetgeving het "Orwellian notion" ondersteunt dat een Amerikaans bedrijf kan worden bestempeld als potentiële vijand en saboteur van de Verenigde Staten omdat het het oneens is met de overheid.

Daarmee raakt ze de kern van twee grondwettelijke bezwaren die Anthropic aanvoerde.

Het eerste bezwaar betreft het First Amendment, de vrijheid van meningsuiting. Rechter Lin oordeelt dat de overheid Anthropic bestraft voor het publiekelijk uiten van zorgen over hoe zijn AI-technologie door het Pentagon werd ingezet. "This appears to be classic First Amendment retaliation," schrijft ze. Ze stelt ook expliciet dat de overheid probeerde Anthropic te "cripple" en publiek debat te "chill".

Het tweede bezwaar betreft het Fifth Amendment, het recht op due process. Anthropic stelde dat het geen kans kreeg de 'supply chain risk'-designatie aan te vechten voordat die werd opgelegd. De rechter geeft het bedrijf daarin gelijk.

Rechter Lin vertraagt de implementatie van haar vonnis met één week, zodat de overheid de gelegenheid heeft in beroep te gaan. Zolang de zaak loopt, blijven Anthropic-tools, waaronder Claude, beschikbaar voor overheidsinstanties en voor bedrijven die met het leger samenwerken.

Patroon van juridische tegenslagen voor Hegseth

Het vonnis staat niet op zichzelf. Rechter Lin plaatst haar uitspraak impliciet in een reeks van juridische confrontaties waarbij Hegseth het onderspit heeft gedolven.

Eerder deze maand oordeelde een federale rechter in Washington D.C. dat Hegseth de First Amendment-rechten van meerdere journalisten schond met een restrictief persbeleid bij het Pentagon. In februari oordeelde een andere rechter in D.C. dat Hegseth de vrijheid van meningsuiting van een Democratische senator schond.

Drie rechterlijke uitspraken in minder dan twee maanden, alle drie op grond van grondwettelijke bezwaren, allemaal gericht op dezelfde minister. Dat patroon suggereert dat de aanpak van het Pentagon juridisch onhoudbaar is, en niet alleen in dit specifieke geval.

Wat dit betekent voor de AI-industrie

Het belang van dit vonnis reikt verder dan Anthropic. De vraag die rechter Lin beantwoordt, is structureel: mag de Amerikaanse overheid haar inkoopmacht inzetten als pressiemiddel tegen techbedrijven die ethische grenzen stellen aan het gebruik van hun technologie?

Het antwoord is voorlopig nee. Maar het woord "voorlopig" is hier cruciaal. Een preliminary injunction is geen eindvonnis; de rechter oordeelt alleen dat Anthropic waarschijnlijk gelijk heeft in de grond van de zaak. Een definitief oordeel volgt later.

Voor bedrijven als OpenAI, Google DeepMind en Meta AI, die overheidscontracten hebben of actief nastreven, maakt dit vonnis de inzet expliciet. Als het Pentagon voor Anthropic de grens van een 'supply chain risk'-designatie opzocht, is die dreiging nu ook zichtbaar voor andere AI-aanbieders. Tegelijkertijd maakt de uitspraak duidelijk dat rechters die grens bewaken.

Anthropic reageerde via een woordvoerder: "We're grateful to the court for moving swiftly, and pleased they agree Anthropic is likely to succeed on the merits. While this case was necessary to protect Anthropic, our customers, and our partners, our focus remains on working productively with the government to ensure all Americans benefit from safe, reliable AI." Het Witte Huis en het Department of Defense reageerden niet op verzoeken om commentaar.

Vooruitblik

De overheid heeft tot volgende week vrijdag om in beroep te gaan bij het Ninth Circuit Court of Appeals. Als dat beroep uitblijft of wordt verworpen, gaat de zaak verder in de hoofdprocedure voor de federale rechtbank in San Francisco. Een definitief vonnis kan maanden tot jaren op zich laten wachten. Intussen loopt Claude gewoon.

Dit artikel is uitsluitend bedoeld ter informatie en vormt geen financieel, beleggings- of fiscaal advies. Today in Finance is geen beleggingsonderneming en beschikt niet over een vergunning als bedoeld in de Wet op het financieel toezicht (Wft). Raadpleeg altijd een gekwalificeerd financieel adviseur voordat je financiële beslissingen neemt. Today in Finance is niet aansprakelijk voor beslissingen genomen op basis van deze informatie.