Nieuw Amerikaans wetsvoorstel zet exportbeperkingen ASML verder onder druk

ASML zit klem. Aan de ene kant Washington, dat vastbesloten is te voorkomen dat China toegang krijgt tot de meest geavanceerde chiptechnologie ter wereld. Aan de andere kant Peking, dat jarenlang een van de grootste afzetmarkten van het Veldhovense bedrijf was. Leden van het Amerikaanse Congres hebben nu een wetsvoorstel ingediend dat de exportbeperkingen voor hoogwaardige chiptechnologie bij bondgenoten verder zou aanscherpen. Nederland wordt daarin expliciet bij naam genoemd.

De escalatieladder: van eerste restricties naar verdere aanscherping

Om te begrijpen wat dit wetsvoorstel betekent, moet je terug naar het begin van de escalatie. In 2023 voerde Nederland, onder stevige Amerikaanse diplomatieke druk, exportbeperkingen in op geavanceerde chipsystemen. Concreet: ASML had voor die tijd al geen toestemming meer om zijn meest geavanceerde EUV-machines (extreme ultraviolet lithografie) naar China te exporteren, maar de nieuwe regels breidden de restricties uit naar oudere DUV-systemen (deep ultraviolet), waarop China nog wel recht van aankoop had.

Die stap was geen autonoom Nederlands besluit. Het was het resultaat van intensieve afstemming met Washington, dat al eerder via eigen exportcontroles had geprobeerd de Chinese chipindustrie af te snijden van westers fabricagemateriaal. Nederland volgde, al deed het dat met enige politieke aarzeling: ASML is een van de meest waardevolle exporteurs in de Nederlandse economie en de relatie met China representeert een substantieel deel van de orderportefeuille.

Daarna bleef het niet stil. De restricties werden in opeenvolgende rondes verder aangescherpt, waarbij steeds meer typen machines en componenten onder het exportcontroleregime vielen. Elke aanscherping had directe financiële gevolgen: orders uit China die niet doorgingen, licenties die werden geweigerd, klanten die alternatieve leveranciers zochten en in een aantal gevallen simpelweg niet konden vinden omdat ASML voor bepaalde technologie de enige leverancier ter wereld is.

Waarom richten Amerikaanse wetgevers zich op bondgenoten?

De strategische logica achter het huidige wetsvoorstel is begrijpelijk als je het bredere kader kent. De VS hebben hun eigen exportcontroles de afgelopen jaren fors aangescherpt via het zogeheten Entity List-systeem van het Bureau of Industry and Security (BIS). Maar die maatregelen hebben slechts beperkt effect als bondgenoten hun eigen technologie blijven exporteren.

Halfgeleidertechnologie is niet gebonden aan landsgrenzen: als een Nederlandse machine in Chinese fabrieken terechtkomt, is het voor Washington nagenoeg hetzelfde als wanneer een Amerikaans product was geleverd. Vandaar de systematische druk op bondgenoten, zowel via diplomatieke kanalen als nu via formele wetgeving.

Het wetsvoorstel in het Congres suggereert dat een groep Amerikaanse wetgevers vindt dat de bestaande afspraken met bondgenoten als Nederland niet ver genoeg gaan. Dat is een significante escalatie: eerder verliep de druk via bilaterale diplomatieke gesprekken en exportcontrole-overleg. Formele wetgeving die bondgenoten bij naam noemt, is een kwalitatief andere stap. Het legt druk op de Nederlandse regering om actie te ondernemen, ook als zij dat vanuit economisch eigenbelang liever niet doet.

Wat staat er voor ASML op het spel?

ASML is de enige producent ter wereld van EUV-lithografiemachines, de systemen die nodig zijn om de meest geavanceerde chips te fabriceren. Zonder toegang tot EUV kan geen enkele chipfabrikant de nieuwste generaties processoren produceren. Dat maakt ASML strategisch uniek, maar ook politiek kwetsbaar: het bedrijf staat in het middelpunt van de geopolitieke strijd om halfgeleidertechnologie.

China was lange tijd een van de belangrijkste groeimarkten voor ASML. De Chinese vraag naar chipmachines was structureel hoog, gedreven door massale investeringen van de Chinese overheid in de binnenlandse halfgeleiderindustrie. Met elke ronde exportbeperkingen viel een deel van die vraag weg voor het Veldhovense bedrijf.

Verdere aanscherping van de exportregels, zoals het Amerikaanse wetsvoorstel beoogt, zou opnieuw directe gevolgen hebben voor de omzet en orderportefeuille van ASML. Bovendien creëert aanhoudende onzekerheid over het exportbeleid een planningsprobleem: klanten, aandeelhouders en toeleveranciers kunnen minder goed inschatten wat de toekomstige omzetmix van het bedrijf zal zijn.

Tegelijkertijd is ASML niet machteloos. Het bedrijf heeft de afgelopen jaren actief gewerkt aan het uitbreiden van zijn klantenbestand buiten China, onder meer in de VS, Taiwan, Zuid-Korea en Japan. De vraag naar geavanceerde chiptechnologie is wereldwijd structureel hoog. Maar de Chinese markt is niet eenvoudig te vervangen: het gaat om aanzienlijke volumes en de geografische omleiding van die vraag kost tijd.

Een wetsvoorstel is nog geen wet

Het is van belang dit wetsvoorstel in de juiste fase te plaatsen. Een wetsvoorstel dat in het Congres wordt ingediend, is het beginpunt van een wetgevingstraject, geen eindpunt. Het moet door commissies, plenaire stemming en afstemming tussen Huis en Senaat voordat het wet wordt. Dat proces kan maanden tot jaren duren, en veel wetsvoorstellen halen die eindstreep nooit.

Desalniettemin heeft de indiening zelf al politiek gewicht. Het signaleert dat er in het Congres voldoende steun bestaat om het thema formeel op de agenda te zetten, en dat zet druk op zowel de uitvoerende macht als op bondgenoten als Nederland. De Nederlandse regering zal deze ontwikkeling nauwlettend volgen, mede in het licht van de bestaande diplomatieke afspraken over exportcontrole.

Wat volgt

Het wetsvoorstel treedt nu de commissiefase in van het Amerikaanse Congres, waarbij inhoudelijke debatten en hoorzittingen de verdere koers bepalen. Voor ASML is het eerstvolgende concrete moment van transparantie de publicatie van de kwartaalcijfers: daarin wordt zichtbaar hoe de huidige exportbeperkingen de orderportefeuille en omzet al raken, en welke guidance het bedrijf geeft over de verwachte impact van verdere aanscherping van het exportbeleid.

Bronnen: Amerikaans Congres (wetsvoorstel exportbeperkingen chiptechnologie), ASML

Dit artikel is uitsluitend bedoeld ter informatie en vormt geen financieel, beleggings- of fiscaal advies. Today in Finance is geen beleggingsonderneming en beschikt niet over een vergunning als bedoeld in de Wet op het financieel toezicht (Wft). Raadpleeg altijd een gekwalificeerd financieel adviseur voordat je financiële beslissingen neemt. Today in Finance is niet aansprakelijk voor beslissingen genomen op basis van deze informatie.